Adak Nasıl Adanmalı?

praying woman under the sunshine
Adak nasıl adanır?

Adak adamak Müslümanların en çok yaptığı ibadetlerden biridir. Müslümanlığın tüm şartlarını yerine getirmeyen müminler dahi adak adarlar. Adak adamak dinen ne ifade ediyor? Kişinin dinen yükümlü olmadığı halde ibadet cinsinden herhangi bir şeyi kendisi için zorunlu kılacak bir söz vermesi anlamına geliyor. Bu söz Allah’a verilen bir söz olduğu için dinen yapılması vacip hale geliyor. Fıkıh adağı bu şekilde tanımlıyor. Kuran-ı Kerim’de sözü verilen adağın gerçekleşme zorunluluğuyla ilgili bir sure karşımıza çıkıyor. “Ey iman edenler! Sözleşmeleri yerine getirin. İhramda bulunduğunuz sırada avlanmayı helâl saymamanız şartıyla, size bildirilecek olanlar dışındaki “en‘âm” denen hayvanlar sizin için helâl kılınmıştır. Şüphesiz Allah dilediği gibi hükmeder.” (Maide Suresi, 1. Ayet) Bu surede geçen  sözleşme kelimesi akid kelimesinin mealidir. Akid sözcüğü adak olarak da yorumlanmıştır.

Hadislere baktığımızda Hazreti Muhammed’in , Allah’a itaat etmek amacıyla yapılan adakların yerine getirilmesini emretmiş, Allah’a isyan sayılabilecek konularda adakta bulunmayı yasakladığını görüyoruz. Eğer kazara böyle bir adak ağızdan çıksa bile yapılmaması tavsiye ediliyor. (Buhari, Eyman, 28, 31). Adağın yerine getirilmesi önemli bir konu. Hiçbir zorunluluk yokken içten gelerek adakların yerine getirilmesi önemli bir konudur. Gerçekleştirilemeyecek adakların adanmaması gerekir. Müslüman alimler dünyevi çıkar içermeyen adakların adanmasında bir sakınca görmüyorlar. Allah rızası kazanmak ve ona şükretmek için adakta bulunulabilinir. “Adak bir şeyi ne ileri alır ne de geri bırakır…” (Buhari, Eyman, 26; Müslim, Nezir, 2) anlamındaki hadislerine baktığımızda şarta bağlı adakta bulunmanın hoş karşılamadığı anlıyoruz. “Kimler adakta bulunabilir?” sorusunun cevabını şurada buluyoruz; “Müslüman, akıl sağlığı yerinde ve (ergenlik çağına) ermiş kimse adakta bulunabilir. (Kasani, Bedai, V, 81-82).

Gelin adağın geçerliliği ve adak konusunda aranan koşullara bakalım. Farz olan ibadetlerle ilgili adakta bulunabilirsiniz. Örnek vermek gerekirse; namaz kılmayı, oruç tutmayı, sadaka vermeyi, kurban kesmeyi adak olarak söyleyebilirsiniz. Günümüzde bazı adetlerin Müslümanlar arasında yaygınlaştığını görüyoruz, türbelerde mum yakma, horoz kesme, şeker ve helva dağıtmak adak anlamına gelmiyor. Bu etkinliklerin yapıldığını görüyoruz ama bu adetler İslam adetleri içinde yer almıyor.

Adağınız doğrudan ibadetin kendisi ile ilgili olmalı, namaz kılmak bir adak ama abdest almak adak sayılmıyor. Adak yapmakla farz olan ibadetleri içermiyor. Günde beş vakit namaz kılmaz farz olduğu için adayacağınız namaz bu beş vaktin dışında olmalı. Adaklar dinen mümkün ve meşru olmalı. Eğer bir mülk adakta bulunuyorsanız, o mülk size ait olmak zorunda. Diğer maddi adaklarda gücünüz ölçüsünde olmalı, gücünüzden büyük adak adamanız da kabul edilmezken, ileride edinmesi muhtemel bir varlık için adakta bulunabiliyor. Bu durumu örnek olarak miras bekleniyor olmasını gösterebiliriz.

Kurban adayan kişinin kurban kesmesi vacip görülüyor ancak yukarıda da söylediğimiz gibi bunu kurban bayramı dışında yapması gerekiyor.Adak bir şart için adanmışsa, kurban o şart yerine geldikten sonra kesilir. Örneğin sigarayı bırakırsam. Kurban keseceğim diyen kişi bu koşulu başardığında adağı yerine getirmeli. Adak kurbanını ise herkes yiyemez, adağı gerçekleştiren kişi, adak adayan kişinin ailesi, aile büyükleri ve torunları yiyemez. Adak eti varlıklı kimselere de verilemez.

Adak etinin ihtiyaç sahibi kişilere ulaşması gerekir. Olur da bu bahsi geçen kişilerden biri adak etini yerse o zaman adak etinin bedelinin bir fakire verilmesi uygun görülüyor. Adak etinin düğün ve toplantı gibi kalabalık alanlarda dağıtılması da mümkün değil, orada zengin fakir ayırt edilemeyeceği için adat eti dağıtılamıyor.