Adaleti anlamak için: Müslümanlıkta hak nedir?

İslam Contributor
hak nedir
Elena Mozhvilo-Unsplash

Her insanın doğuştan birtakım hakları olduğunu var ise, Müslümanlıkta hak nedir? Kuran-ı Kerim’de de insanların doğar doğmaz haklara sahip olduğunu okuyoruz. Doğuştan getirilen hakların yanı sıra, yaşamımız sırasında çalışarak elde ettiğimiz pek çok hak söz konusudur. Doğuştan gelen hakların başında yaşam hakkı gelir. Müslümanlıkta yaşama hakkı en çok önemsenen haklardan biridir. Tam da bu açıdan bakıldığında öldürmek kötülüklerin en büyüğü olarak kabul görür. Hiçbir canlının diğerinin canını alma hakkı yoktur. O hak sadece Allah’a mahsustur. Sadece insanları değil hayvanları da ihtiyaç dışı öldürmek hak değildir. Bu konuda İbn Habban’ın rivayet ettiği bir hadis vardır.

“Bir kuşu, boş yere öldürenler için kıyamet gününde o kuş bağıracak; ‘Ya Rabbi, falan adam yararlanmak niyyeti olmadan beni boşuna öldürdü!’ diye şikayet edecektir!” (Müslim, Sayd: 1; Nesa’i Dahaya: 32)

Bu hadis keyfi avcılık yapanların dikkat etmesi gereken bir meseledir. Hayvanlara eziyet etmek çok büyük günahtır, onların inanlar gibi konuşma yetileri de yoktur. İşte bu yüzden de onlara eziyet çok büyük günahtır. Gücünden yararlandığımız hayvanlara vurmak da kabul görmeyen bir davranıştır. Susayan ve yemeğe ihtiyacı olan hayvanları beslemek de dinimizde bize görev olarak verilmiştir. Merhamet dinimizin en büyük değerlerinden biridir. Merhamet duygumuzla hareket etmekten vazgeçmemeliyiz.

Dünyayı kirletirken Müslümanlıkta hak nedir diyor muyuz?

Dünya bizim için nimetlerle doludur ancak dünyaya iyi bakmak da bizim kulluk görevlerimizin içindedir. Doğa, insanoğlunun kötü tüketimi sonucu yok olmaya devam ediyor. Misafir olduğumuz bu alemde, daha duyarlı bir Müslüman olmak için neler yapılabilir? Doğru ve iyiden ayrılmaması gereken Müslümanlar, modern yaşamın getirdiği lüks ve konfora n-bağımlı olarak nerelerde yanlış yapmakta? Çevreyi kirleten ürünler almamak, doğa dostu ürünleri tercih etmek dünyaya hak ettiği değeri vermek adına bir adım olabilir mi? Bugün fabrikalar bacalarından çıkan gazlarla dünyayı kirletmeye devam diyor. İç denizler kötü kullanımdan dolayı pek çok balık türünün sonunu getirdi.

Olgunlaşmanın önemi

Dünyada geçtiğimiz sınavlar olgunluğa ulaşmak içindir. Allah kullarını cehenneme alarak ceza çektiriyorsa bunun nedeni yine ruh olgunlaşmasıdır. Cezasını çeken kulların, olgunlaştıktan sonra cennete gideceği inanışı hakimdir. Allah her zaman kullarına merhamet eder. Onun merhameti bizim kavrayamayacağımız kadar büyüktür. Her eylememizde dilimizden düşürmediğimiz besmele de, “ esirgeyen, merhamet edip bağışlayan Allah’ın adı ile başlarım.” anlamına gelmekte.

Neler haktır?

Can, mal, namus, akıl ve dinin korunması açısından insanlar arasında eşitlik ilkesi esas kabul edilmiştir.  Kur’an-ı Kerim’de emanetlerin ehline verilmesi ile ilgili bir sure vardır. (Nisa Suresi, 5. Ayet) Kamu görevlilerinin belirlenmesinde adalete göre hareket edilmesi emredilmektedir. İnsanlarının emeklerinin verilmesi de haktır. Emek harcayan kişilere haklarını vermemek de kul hakkı yemeğe girer. İş verenlerin özellikle dikkat etmesi gereken bir durumdur. Bugün kanunlarla da desteklenen çalışanlara hakkını verme meselesi oldukça hassas konulardan biridir.

Gücü elinde tutanın adaletli olması, hak edene hakkını vermesi gerekir. Çocuğunun haklarını korumak da anne ve babaya düşer. Çocuk kendi hakkını savunacak yaşa gelene kadar, korunmaya muhtaçtır. Eşler de birbirlerinin hakkını korumakla görevlidir. Eşlerimize karşı adaletli olmak da görevlerimiz arasında bulunuyor. İslam dünyasında mezalim divanları, divan-ı adalet, Divan-ı Hümayun gibi insan haklarını koruyan kurumlar da geliştirilmiştir.

YAZI: ŞEBNEM KIRCI