Ahlak-ı Alai konusu nedir? Önemi çok büyük…

Kültür Contributor
mum ve kitap
Sergey Kichigin-Dreamstime

İslamiyet’in ahlaka verdiği önemi gösteren kitaplardan biri olan Ahlak-ı Alai konusu bakımından oldukça geniştir. Bu kitap 1564 yılında Kınalızade Ali Efendi tarafından yazılmaya başlandı. İsim olarak yüce veya yüksek ahlak anlamına gelen kitap, diğer ahlak kitapları gibi 3 ayrı bölümden oluşur.

Kınalızade Ali Efendi kimdir?

1511 yılında doğan Kınalızade Ali Efendi, yazdığı Ahlak-ı Alai kitabıyla birlikte önemli bir yere sahiptir. Türk ahlakçısı olduğu için kitabının bir bölümünde Türk ailelerinden ve geleneklerinden söz eder. Kitabın en büyük özelliği Türkçe olarak yazılmış ilk ahlak kitabı olmasıdır. Ancak eski dille arasında farklar olduğu için günümüzde sadeleştirilmiş halinin okunması tercih edilir.

Aristo’dan etkilenerek yaşamını sürdüren Kınalızade Ali, 1571 yılında vefat etti. Devletine bağlı bir şekilde çeşitli makamlarda bulundu. Isparta’da doğduktan sonra ilim almak için İstanbul’a gitti, sonrasında müderris olarak ülkenin pek çok yerinde yaşadı. Kadılık görevi yaptığı dönemde yazılmaya başlanan kitabı Ahlak-ı Alai konusu bakımından destek gördüğü için Semiz Ali Paşa’ya ithaf edildi.

Müslümanlar için değerli bir kitap olan Ahlak-ı Alai konusu nedir?

Genellikle Arapça yazılan ahlak kitaplarının çevirilerini okuyan Türkler için ilk kez Türkçe ahlak kitabı yazma fikri Kınalızade Ali Efendi’ye aittir. Kendi dilinde yazma ve okuma özlemi çektiği için bilgilerini Türkçe olarak halkla buluşturdu. Klasik ahlak kitaplarında olduğu gibi 3 ayrı bölümden oluşan bir kitap hazırladı.

İlk bölüm, ahlak eğitimi hakkındaki konuların incelenmesiyle başlar. Bu bölümün adı Ahlak İlmi’dir. Ardından ev idaresinden bahsederek Türklerin yaşamına değinen İlmi Tedbirül Menzil bölümü gelir. Son alarak devlet yönetimiyle birlikte siyasi konulardan bahsedilen İlmi Tedbirül Medine bölümü yer alır. Kitabın sonuç bölümünde önemli düşünürlerin bazı vasiyetleri ve yazarın önerileri bulunur.

Kitabın içeriğinde yer alan bilgiler herkesin anlayabileceği şekilde yazıldığı için rahatlıkla okunmaya uygundur. Sağlık bilgileri hadislerle ve bilimlerle harmanlanarak yazılırken, hikayeleştirilerek anlatılan bazı konular da vardır. Farklı tekniklerle yazıldığı için akılda kalıcı, etkili ve öğretici bir yanı bulunur.

Ahlak kitaplarından nasıl yararlanmak gerekir?

Müslümanların örnek alması, üzerinde düşünmesi gereken en önemli ahlak kitabı Kur’an-ı Kerim’dir. Ancak orada bulunan bilgilerin daha sadeleştirilmiş veya ayrıntılı hale getirilmiş haliyle yazılan kitaplar da vardır. Bu kitapların okunmasıyla daha iyi ahlaka sahip olmak için çalışmak, Allah’ın rızasına nail olmak mümkün hale gelir.

Bir ahlak kitabının içeriği kadar yazarı, yazarının yaşamı, kitabı okuyan kesim de önemlidir. Bundan dolayı yazılan her dini kitabın okunması doğru değildir. Ancak Allah yolunda kendini adayan, kitaptaki bilgileri yaşamında uygulayan kimselerin kitapları okunmalıdır. Böylelikle daha iyi bir Müslüman olabilmek için gereken adımlar atılmaya başlanmış olur.

Yazılan kitaplar anlaşılır ve özgün olmalı, içerdiği bilgilerin tamamı doğru olmalıdır. İnsanı Kur’an-ı Kerim’in ışığına doğru yöneltmelidir. Bu kitaplardan yararlanırken de önceliğin Kur’an-ı Kerim’e, hadislere ve sünnetlere verilmesi önem arz eder. Yani yazılan ahlak kitapları Hz. Muhammed’e ve Allah’a olan inancı güçlendirmek amacıyla kullanılmalıdır. Çocukların eğitimi esnasında da bu kitaplardan, içerdikleri hikayelerden yardım alınabilir.

Kısaca, Türkler ve İslam için önemli olan ahlak kitaplarından biri Kınalızade Ali Efendi’nin yazdığı Ahlak-ı Alai kitabıdır. İlk kez Türkçe yazılan ahlak kitabı olduğu için değeri oldukça fazladır. Ahlak eğitimi, ev yaşamı ve siyasetle ilgilenen üç ayrı bölümden oluşan bu kitapta farklı anlatım teknikleri kullanılır.