Ahlaki terimlerden hilim anlamı nedir?

İslam Contributor
Ahlak
hilim anlamı
Cosmic Timetraveler-Unsplash

İslam ahlakından bahsedilirken takva ve hilim anlamı sıklıkla dile getirilir. Bu bağlamda takvayla kast edilen; kişinin kendini Allah’a adaması, ibadete devam etmesi ve hata yapmaktan korkmasıdır. Hilim teriminin manasıysa daha çok insanın iyi hasletleriyle alakalıdır.

Terimsel olarak hilim anlamı nedir?

Hilim, kelime manasıyla “akıl ve kültür ile kazanılan” anlamına gelen bir terimdir. Buna göre; sabırlı, affedici, hoşgörülü ve adaletli olmak hilim anlamı içerisine dahil edilebilir. Kısacası, dinimizde ahlaki erdem olarak kabul edilen tüm davranış ve eylemler hilim olarak bilinir.

Anlam bakımından karşılaştırılırsa hilim; sefeh ve cehl ile tamamen zıt anlamlıdır. Sefeh ve cehl İslamiyet’in tebliğinden hemen önceki dönemde baskın olarak görülen bazı tutumları kapsar. Zulüm ve saldırganlık bu iki terim için verilebilecek başlıca örneklerdir. İslamiyet’in tebliğ edilmesiyle beraber sefeh ve cehlin yerini takva ve ilim almaya başlamıştır. Çünkü dinimiz, dünyaya hitap eden bir hoşgörüye sahiptir.

Kur’an-ı Kerim ayetlerinde geçer mi?

Hilim kavramı, İslami kaynaklarda zaman zaman yer almaktadır. Bu bakımdan Kur’an-ı Kerim ayetlerinde ve Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed’in bazı hadislerinde bu ifadeyle karşılaşmak mümkündür. Hadislerde rivayet edildiği üzere hilim, Allahü Teala’nın sevdiği hasletler arasında yer alır. Kur’an-ı Kerim’de ise söz konusu terimle alakalı şöyle buyrulur:

“Bunun üzerine kendisine akıllı ve edepli bir erkek çocuğu olacağını müjdeledik.” (Saffat Suresi, 101. Ayet)

Bu ayeti kerimede hilim, halim şeklinde yer alır ve akıllı, iyi huylu şeklinde yorumlanır. Aynı ifadenin farklı ayetlerde Allahü Teala’ya ait bir sıfat olarak kullanıldığı da görülebilir. Yani hilim, her bakımdan iyi hasletlerle eşleştirilebilen bir terimdir.

İslam ahlakı ve ahlak felsefesi nedir?

İslam ahlakı; teslimiyet, kurtuluş ve müsaleme olmak üzere üç farklı mana taşır. Bunlar arasında müsaleme, doğrudan ahlakla bağdaştırılan bir husustur. Müsaleme, en genel hatlarıyla zıtlıkları ortadan kaldırma, dostça muhabbet oluşturma ve birbirinden emin olmayı kapsar. Dolayısıyla hilim ile aynı anlama sahip sayılır.

Ahlak felsefesiyse aynı zamanda hikmet manası olarak tabir edilir. Burada, kainattaki varlıkların ve olayların düşünceler sayesinde anlaşılması vardır. Felsefede bilmenin yanı sıra yapma da oldukça önem arz eder. Bu bakımdan hikmet-i nazariyye ve hikmet-i ameliyye olmak üzere ikiye ayrılır. Yani ahlak felsefesi aynı zamanda alemin sırlarını kavramaya müsait bir alandır.

İslam ahlakı ve bu kapsamda ele alınan ahlak felsefesi oldukça geniş konularda söz hakkına sahiptir. Bu kavramlarla; insanın muhtaç oldukları yakalanmaya çalışılır, insana yakışan hasletlere değinilir ve yaşamın nelerden ibaret olduğu tartışılır. Kısacası, doğru bir Müslümanın ihtiyaç duyduğu her şeyden bahsedilir.

Hilim, takva, müsaleme ve bunlara benzer bazı kavramlar İslam ahlakının temel yapı taşlarıdır. Buna bağlı olarak da İslami kaynaklarda ve literatür içerisinde sıklıkla kullanılırlar. Hilim ve müsaleme anlam bakımından birbiriyle eş değerdir. Buna göre hilim, salih bir Müslümanda mutlaka bulunması gereken hasletlere işaret eder.

İslam dini, ahlaki değerler çerçevesinde yaşanmasını tembih eder. Ahlak, toplumdan topluma göre ufak değişiklikler gösterebilen bir anlayıştır. Ancak hilim içerisinde incelenen hasletler, tamamen insani becerilerdir ve evrensel olma özelliğine sahiptir. Hoşgörü, anlayış, affedicilik ve adalet duyguları da hilim kapsamında değinilen bazı hasletlerdir. Bu hasletleri taşıyan bir kimse İslam ahlakına uymuş ve dinimizin öğretilerini benimsemiş sayılır.

YAZI: İPEK ATACAN