Akaid Nedir? İslam Akaidinin Temel İlkeleri Nelerdir?

ID 173502459 © Ophelie VANHOVE | Dreamstime.com
ID 173502459 © Ophelie VANHOVE | Dreamstime.com

Akaid kelimesi aslında akd sözcüğünden türetilmiştir. Akaid, kelime manası ile gönül ile bağlanılan şey demektir. İslami kaynaklarda bu terime  “dinin temel hükümleri” anlamı ile yaklaşılır. İslam dinine ait bu temel hükümlerden bahsedilen ilim de akaid ilmi olarak nitelendirilir.

Akaid terimi, yalnızca İslam içerisinde değil diğer ilahi dinler içerisinde de var olan bir kavramdır. Ancak, dinimizde Hz. Adem ile başlayıp Hz. Muhammed ile sona eren peygamberlik çağı boyunca akide esaslarının değişmediğine inanılır. Bu bağlamda, akaidin temelinde tevhid inancı yer alır.

Akaidin kaynağı nelerdir? İslam dinin akaid kaynağını vahiy yolu ile bildirilen Kur’anı Kerim oluşturur. Bundan sonra ise sahih hadisler akaid kaynağı olarak kabul edilir. Kur’an-ı Kerim ve sahih hadisi şerifler içerisinde yer alan beyanlar yoruma tamamen kapalıdır. Bu kapalı beyanlar ise akaidin temel ilkeleri olarak kabul edilirler.

Akaidin temel ilkeleri nelerdir? İslam akaidinin temel ilkelerini görmek için Kur’an-ı Kerim’e bakmak gerekir. Bu bağlamda İslam akaidinin temelinde tevhid inancı yer alır. Buradan yola çıkılarak; Allah’a, O’nun peygamberlerine, kitaplara, meleklere, ahiret yaşamına ve kadere iman konusunu işleyen çok sayıda ayeti kerime ile karşılaşmak mümkündür. Kur’an’da açıkça söz edilen bu iman şartları, aynı zamanda İslam akaidinin esaslarıdır.

Peygamber Efendimiz’in sahih hadislerinde bahsi geçen; cennet, cehennem, kader ve kıyamet gibi kavramlarında dini açıdan sorgulanmasına yer yoktur. Bu bakımdan, hadislerde ve Kur’an-ı Kerim’de yer verilen bu kavramlar da İslam akaidinde bir yere sahiptir.

İslam akaidinin konuları: İslam akaidi konu bakımından iki ana başlığa ayrılabilir. Bunlardan ilki kesinlik ifade eden esaslar, diğeri ise tevatür seviyesine ulaşmayan prensiplerdir. Manası bakımından kesinlik ifade eden hükümlerin inkar edilmesi durumunda kişinin küfre düşmesi söz konusudur.

Mana bakımından kesinlik ifade eden esasları ise şu şekilde sıralamak mümkündür: Allah vardır, birdir ve kimseye muhtaç değildir; Kainatın yaratıcısı O’dur, ezeli ve ebedi olan da O’dur; Allah iman edilecek yegane varlıktır ve her türlü noksanlıktan münezzehtir; Allah işiten ve görendir, yaratandır ve bilendir, kemal ifade eden tüm sıfatların sahibidir; Her insanın sahip olduğu bir kader vardır; Peygamberlik vardır ve Hz. Muhammed son peygamberdir, peygamberler günah işlemekten korunurlar ancak tanrılık özelliği taşımazlar; Meleklere ve kitaplara iman şarttır; Ahiret hayatı vardır.

İslam akaidinin temelini oluşturan tevhid inancı nedir? Tevhid en açık hali ile bir şeyin tek olduğunu kabul etme halidir. İslam inancının temelinde Allah’ın birliği yer alır ve bu esasın karşılığı da şirke girer. Kur’an-ı Kerim içerisinde doğrudan tevhid kelimesine yer verilmez.

Ancak Allah’ın bir olduğu manasına gelen çok sayıda sıfat kullanılır. Bu sıfatların kullanıldığı bazı ayeti kerimeler ise şu şekilde sıralanabilir: “Tanrınız bir tek Tanrı’dır; O’ndan başka tanrı yoktur; O rahmandır, rahimdir.” (Bakara Suresi, 163. Ayet), “… Artık kim sahte tanrıları reddeder de Allah’a inanırsa kopmayan sağlam bir kulpa yapışmıştır. Allah her şeyi işitir ve bilir.” (Bakara Suresi, 256. Ayet), “… Bilesiniz ki, yaratma da buyurma da yalnız ona aittir. Alemlerin rabbi olan Allah yüceler yücesidir.” (Araf Suresi, 54. Ayet)

Tasavvufta akaid konusu incelenir mi? Tasavvuf ilminde akaid konuları incelenir. Bu incelemede akaid esaslarının tümü incelenebilirken, yalnızca sufilere ait görüşlere de yer verildiği görülmektedir. Bu esaslara yer verilen bazı tasavvuf kitapları ise şu şekildedir: İhya’ü ulumi’d-din (Gazali), Mektubat (İmam Rabbani).