Anadolu Selçuk Beyliklerinde Kuran Hattatları

Photo 181351827 © Faddho - Dreamstime.com

Kuran hattatları hem sanatçı hem zanaatkardır. Anadolu Selçuklu Beylikleri’nde karşımıza çıkan kitaplara arasında en çok yer alan kutsal kitabımız Kuran-ı Kerim’dir. Anadolu Selçuklu Beyliklerinden günümüze kalan bu Kuran-ı Kerim’ler oldukça dağınık bir halde. Bu Kuran-ı Kerim’lerin pek çoğu Arap ve İran kayıtlı.

Anadolu Selçuklu beyliklerinde hattalar ilim kitaplarını da sanatlarıyla süslemişler. Tıp Enstitüsü kütükhane arşivinde bu eserleri görmek mümkün. Anadolu Selçuklu İmparatorluğu döneminde karşımıza çıkana Kuran-ı Kerim’lerin önemi kendi havzasında ortaya çıkmış olmaları. Bağdat, Konya , Harput, Musul ve Meraga’da hattatlar tarafından yazılan bu Kuran-ı Kerim’lere Anadolu ve İstanbul kütüphanelerinde nadir olarak rastlıyoruz.

Anadolu Selçuklu’larında kitapların sonuna her zamana kayıt düşülmediği için bu kitapların tespiti kolay olmamakta. Bir kaçının Konya ve Musul’da yapıldığı Kuran-ı Kerim’deki motiflerden anlaşılabiliyor. Şimdiye kadar karşımıza çıkan Kuran- Kerim’lerin bir kısmı ticaret amacı ile kolektif bir matbaada basıldıktan sonra özel ticari nakkaşhanelerde tezhip edildiği için pek çoğuna yapan kişinin ismi konmamıştır. Bunların pek çoğu Anadolu Selçukluları’na ait olduğunu üsluplarından anlıyoruz.

Kuran hattatları niçin özel yetenek sayılırlar?

Mısır ve Suriye’de karşımıza çıkan örneklerin Anadolu Selçukluları’nda olduğu kadar özel olmadıklarını görüyoruz. Bu konu iki açıdan önem taşıyor. Bir tanesi Anadolu Selçuklu abidelerinde bulunan sanat özelliklerini, Kuran-ı Kerim örneklerinde de görüyor olmamız bir diğeri de Anadolu Selçuklu döneminde hükümdarların kendi oluşturdukları medrese, camii, tekke ve zaviyelerin vakfiyelerinin bulunuyor olması.

Günümüze kalan kayıtlar içinde Anadolu Selçuklu hükümdarlarından Sultan Olcayto Mehmed Hudabende’ye ait iki Kuran-ı Kerim bulunuyor. Anadolu Selçuklu döneminde Konya’da bir nakkaşhane bulunduğunu ortak özelliklerden anlayabiliyoruz. Anadolu Selçuklu Kuran- ı Kerim’lerinin çoğunlukla mürekkeple yazıldığını ve bazılarının altınlı olduğunu biliyoruz. Orta büyüklükte olan kitaplar nesih yazı ile yazılmıştır.

Anadolu Selçuklu’larından kalan bir Kuran-ı Kerim örneği Topkapı Sarayı’nda bulunuyor. Bu eser Muharrem Gazneli Ebubekir bin Ahmed bin Abdullah’ın yazdığı ve tezhibini yaptığı Kuran-ı Kerimdir. Topkapı Sarayı Müzesi Emanet Hazinesi K. N. 42 ‘de bulunan bu eser nesih yazı ile yazılmıştır.

Önemli ustalar kimler?

Karşımıza çıkan bir diğer Anadolu Selçuklu Kuran-ı Kerim örneği Meragalı Ebul Kasım bin Ebul Necib; Hattatı, Mehmed bin Altunbaş’a ait olandır. Bu Kuran- ı Kerim Irak Selçuklularından Tuğrul Bin Arslan bin Tuğrul yani Büyük Tuğrul Bey’in torununun okuması için yazdırdığı kitaptır. Günümüzde Topkapı Sarayı Müzesi yazı bölümünde sergileniyor. Kuran-ı Kerim’in yanı sıra dört sayfa Tuğrul Bey hakkında övgü yazısı bulunuyor. Üç sayfada Kuran-ı Kerim yazısı ve işaretleri hakkında bilgi veriyor.

Anadolu Selçuklu döneminde karşımıza çıkan Yakut’ül Musta’simi Kuran-ı Kerim örnekleri de oldukça değerlidir. Bu Kuran-ı Kerim örneklerinin pek çoğu İstanbul’dadır. Amerika Birleşik Devletleri kütüphanelerinde de beş tane örneğine rastlıyoruz. Bu Kuran-ı Kerim’ler çok değerli olduğu için taklit imza ile ortaya çıkarılmış örnekler de bulunuyor. Orijinal olanların 700 Hicri yılından önce ortaya çıktıklarını biliyoruz.

Yakut’a ait olan Kuran-ı Kerim’lerin çoğunlukla mürekkeple yazıldığını biliyoruz. Altınlı ve tahrirli örnekleri de bulunuyor. Ona ait olan Kuran-ı Kerimler Topkapı Sarayı Müzesi  kütüphanesi yazı salonunda ve Türk-İslam eserleri müzesinde bulunuyor. Topkapı Sarayı Müzesi Emanet hazinesinde  Yakut’a ait 2o’den fazla eser bulunuyor.

Fatih Sultan Mehmed’in Yakut’a ait olan bir Kuran-ı Kerim’i  Eyüp Sultan Hankahına hediye etmiştir. Hankah o dönemde dervişlerin sohbet ve zikir için toplandıkları, bir süre ikamet ettikleri, bazen inzivaya çekildikleri mekanlara verilen isimdir.

 

 

 

 

 

İlgili makaleler
Gül bahçesi Tarih Demet Demriok 28-Eki-2020 Hz Muhammed’in Doğumu Mevlid-i Nebi Mezopotamya Uygarlığı, Mardin. Tarih Şebnem Kırcı 20-Eki-2020 Mezopotamya Uygarlıkları Nelerdir? diego-jimenez-VDOHQLuYwy8-unsplash Tarih Şebnem Kırcı 12-Eki-2020 Çin’de İslamiyet ve İslam Dini Tarihi
Görüş
Görüş 30-Eyl-2020
İpek Atacan
Yazar

Kuran-ı Kerim, İslamiyet’in temel unsurudur ve ayetlerin tefsir yorumlaması yapılırken tarihten faydalanılır. Tarih, insan toplumlarının geçmişten bugüne taşıdıkları olay ve tecrübeler bütünüdür.

Devamı Devamı