SalamWebToday Haber Bülteni
Haftalık SalamWebToday makalelerini almak için kaydolun!
Üzgünüz, şu nedenden dolayı hata oluştu:
Abone olarak, SalamWeb Şartları ve Gizlilik Politikası 'nı kabul etmiş olursunuz.
Haber bülteni yazıları

Endülüs: Avrupa’daki İslam Işığı

Tarih 17 Haz 2020

Arapların 711-1492 yılları arasında hüküm sürdükleri İber Yarımadası’nda bulunan bölgelerin genel adıdır Endülüs. Dile kolay, 781 senelik bir hakimiyettir bu. Abbasilerin Emevi hakimiyetine son vermesinden sonra Emevi sülalesinden Hişam’ın torunu I. Abdurrahman’nın İspanya’ya giderek Endülüs Emevi Devletini kurması ile başlamıştır. Ve bu devletin merkezi Kurtuba’dır.

Endülüs medeniyeti

Kurtuba, zengin Arap kültürünün esintileri ile o kadar değerlenmiştir ki zaman içinde dört yüz bin el yazması eserin bulunduğu kütüphanesi ile birçok bilgin ve öğrencinin uğrak noktası haline gelmiştir. O tarihte Endülüs topraklarında Vizigot Krallığı hakim sürerken Arapların gelişi tarihe şu sözler ile geçti: “Topraklarımıza gökten mi indikleri ya da yerden mi çıktıkları belli olmayan bir kavim geldi”. Ve bu kavim o topraklara derin bir kültür ve hoşgörüyü getirdi. Öyle ki Avrupa milletlerinin karanlık çağdan uyanışı olan “Rönesans” ı tetikledi.

Bugün İslami kaynaklarda isimlerini ve görüşlerini sıkça duyduğumuz: tefsir alanında Muhammed-el Kurtubi (d.1214, ö.1273) , hadis alanında İbn Abdiberr (d.978, ö.1071), fıkıhta İbn Hazm (D.994, Ö. 1064), tasavvufta Muhiyttin İbn Arabi (d.1165, ö. 1240) gibi alimler Endülüs Emevi Devleti çatısı altında ve Avrupa topraklarında yetişmiş alimlerdir.

İlim ve fennin çok ilerlediği Endülüs’te saray kültürü ve sosyal hayatı düzenleyen devlet kademeleri tamamen hoşgörüye dayalı bir yönetim ile tüm halkı kucakladı. Her memleketten ilim öğrenmek için Kurtuba’ ya akın akın alimler geldiler. O çağa göre mükemmel sayılabilecek bir tıp fakültesi kuruldu. Bu fakülte Avrupa’da kurulmuş olan ilk tıp fakültesi oldu. Ve bu sayede diğer Avrupa ülkelerinden devlet adamları ve krallar tedavi için Kurtuba’ ya gelir oldu. Ve geldiklerinde İslam medeniyeti altındaki güzel ahlak, hoşgörü ve misafirperverliğe hayran kalarak ülkelerine döndüler.

Özel bir kültür zenginliği…

Ayrıca ince bir işçilik ve kültür öğeleri içeren yüksek sanatlı inşa edilmiş saraylar, çeşmeler, camiler her görende hayranlık oluşturacak ölçüde muhteşemlerdi. Bugün bile varlıklarını koruyan bu müthiş eserleri görmek için turizm şirketleri tarafından Endülüs turları düzenlenmektedir.

Bu kadar yüksek bir medeniyet haline gelen Endülüs Devleti nasıl oldu da yıkılarak bu hakimiyeti kaybetti? Genel olarak bakıldığında her alanda yüksek medeniyet emareleri gösteren düşünce dünyası antik batılı düşünce ve felsefi akımların etkisi altına girmeye başladı diyebiliriz. Düşünce özgürlüğü ve felsefi alanda yapılan çalışmalar din yerine felsefi düşünce akımlarının daha ön plana çıkmasına sebebiyet verdi. Bir anlamda, kuruluşundan itibaren Hristiyan kültürünü büyük ölçüde etkileyip değiştiren İslam kültürü bu defa Hristiyan kültüründen etkiler alıp hayata geçirmeye başladı.

Sosyal çözülmeler ile birlikte yüksek İslam medeniyetinin toplumda yarattığı hoşgörü, ahlak ve çalışkanlık yerini felsefi akımların etkisi ile her şeyin sorgulanabilir olduğu hatta tamamen dünyevileşmenin hakim olduğu bir düşünce sistemine gark etti. Gelinen noktayı en iyi özetleyense o çağda Osmanlı Devletini yıkmakla görevlendirilmiş, Türkçe, Arapça ve Farsça’yı ana dili gibi konuşabilen oldukça donanımlı bir İngiliz casusu olan Hempher’in “Hatıratım” isimli kitabında yazdıklarıdır:

“Sekiz asırlık Endülüs’ü şaraba ve kumara alıştırarak, aralarına fitne ve fesat sokarak, Kur-an-ı Kerim ve diğer İslam kaynaklarını (sünnet, icma-i ümmet ve kıyas-ı fukahayı) tartışır hale getirerek ve dinlerinden kopararak yıktık. Osmanlı’yı ve diğerlerini de bu silahları kullanarak yıkacağız!..”

Hempher, sözlerine şöyle devam ediyor:”Müslüman devlet adamlarının etrafına casuslarımızı yerleştirip, onlar vasıtasıyla, Nazırlığımızın arzularını tatbik etmek için, onları bu devlet adamlarının müsteşarları haline getirmeliyiz…” (İngiliz Casusunun İtirafları Hakikat Kitap evi). Tüm bu oyun ve düzenler günümüzde de size tanıdık geldi mi?