Bilgiyi işleme kuramı nedir?

Dünya Contributor
bilginin işlenmesi
Daniel Öberg-Unsplash

Bilginin bellekte hangi yollardan geçtiğini anlatan bilgiyi işleme kuramı üzerinde uzun araştırmalar yapılır. Bu araştırmalara göre bilgi işlenmesinin ne olduğu, aşamaları, nasıl başladığı anlaşılır hale geldi. Bilgilerin depolanma süreci ve istediği zaman hatırlanabilmesi bu kuram sayesinde açıklığa kavuşur.

İnsanda bilginin işlenmesi nedir?

Hayat boyunca bazı bilgiler öğrenilir, unutulur ve yerine yenileri gelir. Bu aşamalarda beyinsel olarak uygulanan bilgiyi işleme kuramı neyin nasıl öğrenildiğini açıklar. Farklı bilgi türleri için farklı öğrenme teknikleri uygulanır. Gerekli bilgiler uzun süreli hafızada kalırken, gerekli görülmeyen bilgiler unutulur.

Bilginin işlenme süreci dikkatle başladığı için dikkat çekmeyen konu ve varlıklarda hatırlama yapılmaz. Çünkü algılama zorlaşır, beyin alınan bilgileri önemsiz olarak görür. Özellikle ders çalışan, okuma ve yazma yapan, herhangi bir işle uğraşan kişiler dikkatlerini toparlamalıdır. Aksi taktirde öğrenilen bilgiler kısa süre içinde unutulur.

Beyin, alınan bilgileri farklı kategorilere ayırarak kendine has bir kodlama yapar. Bu kodlamada açıklayıcı bilgiler, konunun ne olduğuna cevap verir. İşlemsel bilgilerse nasıl yapıldığını hatırlatır. Olgusal bilgiler terim ağırlıklı olduğu için daha ayrıntılı bilgiye ulaştırır. Kavramsal bilgi çevredeki varlıkları kategorilere ayırırken, duyuşsal bilgi kişisel tercihleri ifade eder. Ancak tüm bilgi çeşitleri bilginin işlenmesi sonucunda kaydedilir.

Bilişsel öğrenmede bilgiyi işleme kuramı aşamaları nelerdir?

Öğrenmenin ilk aşaması duyu organları sayesinde gerçekleşir. Ancak duyu organlarından alınan her bilgi uzun süreli olarak hafızada kalmaz. Kısa süreli olarak kaydedildiğinde ilk aşama tamamlanmış olur. İnsan zihni, kaydettiği bilgilerin kalıcı olması için kendi içinde tekrarlar yapar. Bu tekrarları yaparken de kendine özel kodlamalar oluşturur.

Uzun süreli bellekte depolama yapılması kodlar sayesinde gerçekleşir. İstendiği zaman eski bilgilerin hatırlanması da bu durumun sonucunda oluşur. Kısa süreli belleğe yeniden gelen, ardından tepkiyle üreticiye geçen bilgiler vücut kaslarına ilerler. Kaslara ulaşan veriler artık öğrenilmiş olduğu için çevreyle iletişim kurabilir.

Bu kuramın son aşaması, kontroldür. Alınan tüm verilerin kısa süreli hafızadan uzun süreliye aktarılması arasında geçen süreç takip edilir. Kişinin tekrar hatırlamadığı bilgiler uzun süreli hafızaya aktarılmak yerine zihin içinde kaybolur. Ancak yeniden kullanılmaya ihtiyaç duyulan bilgilerde depolama işlemi devam eder.

Bilginin geri getirilmesi ve unutulması nasıl olur?

Bilişsel kayıt şeklinde kodlanan bilgiler daha uzun süre zihinde kalır. Hatta bazı bilgiler ömür boyu kişinin aklındadır. Ancak duyusal şekilde yapılan kayıtlar hatırlama konusunda zorluklara sebep olabilir. Unutma veya bilgiyi getirmede yaşanabilecek sorunların beş ana nedeni vardır: Bozulma, değiştirme, karışma, çarpıtma, yanlış yerleştirme.

Bellekte yaşanabilecek sorunlar kendine has nedenlerle oluşur. Bozulma durumu, uzun süre kullanılmayan bilgilerde oluşur. Bağlantılar arasında zayıflık oluştuğu için kişinin belleğinde ulaşılması zor bir yere taşınır. Bilginin değiştirilmesi, bir bilgi sık kullanılıyor olsa bile yerine yenisi geldiği için eskinin hatırlanmama durumudur.

Yanlış yerleştirmeden kaynaklı olan hafıza sorunları da mevcuttur. Yanlış bir gruba yerleştirildiği için bu bilgilere ulaşmak oldukça güçtür. Kavramlar arasında farklı anlamlar oluşturduğu için hazırlanması zorlaşır. Çarpıtma durumu, kişinin diğer faktörlerden etkilenerek bilgileri yanlış hatırlaması veya yorumlamasıdır.

Bilgileri geri getirirken yaşanan en yaygın durum karıştırmadır. Peş peşe öğrenilen bilgiler kaydedilirken karıştırılabilir. Bu nedenle beyne bilgi yüklemeleri yapılırken doğru şekilde kaydedilmesi için mola verilmesi gerekir. Kişinin daha rahat dikkat ve algılama aşamalarını yapabilmesi sağlanır. Ardından çalışmalara devam edilerek bilgilerin doğru kaydedilmesi mümkün hale gelir.

YAZI: İPEK ATACAN

 

Enjoy Ali Huda! Exclusive for your kids.