Bir insanın fıtratı nedir? Kur’an’da geçer mi?

Toplum Contributor
insanın fıtratı
Mostafa Meraji-Unsplash

Fıtrat terimine yapılan vurgular sebebiyle akıllara insanın fıtratı nedir sorusu gelir. İnsanın doğası manasına da gelen bu kelime, dini kaynaklarda sık sık kullanılmasıyla dikkat çeker. Buna göre fıtrat, en genel haliyle insanın henüz doğarken sahip olduğu özellikleri ifade eder.

Kur’an-ı Kerim’de fıtrat kelimesine yer verilir mi? Fıtrat, İslam terminolojisinde yer alan ve hem dini hem de tasavvufi kaynaklarda kullanılan bir terimdir. Fatr, kökünden türeyen bu terime Kur’an içerisinde yalnızca bir ayeti kerimede yer verilir. Söz konusu ayet içerisinde şöyle buyrulur:

“O halde sen hanif olarak bütün varlığınla dine, Allah insanları hangi fıtrat üzerine yaratmışsa ona yönel! Allah’ın yaratmasında değişme olmaz. İşte doğru din budur; fakat insanların çoğu bilmezler.” (Rum Suresi, 30. Ayet)

İlgili ayetin tefsirinde göz atıldığında insanın fıtratı nedir sorusunun cevabı insanın özü şeklindedir. Buna göre, insan kişiliğinde dışarıdan gelen tüm etkilerden uzak bir öz vardır. Buna ek olarak bahsi geçen öz, ortak ve genel bir kişiliği kapsar.

Fıtrat teriminden farklı olarak, kelimenin kökü sayılan fatr terimi Kur’an-ı Kerim içerisinde daha fazla kullanılmıştır. Bu bakımdan, fatr kökünden türeyen bazı isim ve fiillerin toplamda on dokuz farklı ayeti kerime içerisinde kullanıldığı bilinir.

İslami yorumlar doğrultusunda insanın fıtratı nedir?

Güvenilir dini kaynaklar içerisinde fıtrat hakkında birbirinden farklı yorumlar yapıldığını görmek mümkündür. Bu yorumlardan bir kısmında fıtratın doğrudan “İslam” manasına geldiği kabul edilir. Hadislerde geçen insan fıtratı üzerine doğar yaklaşımı, bu kabulle bağlantılıdır. Bu bakımdan insanların doğarken İslam’a inandığı konusunda bir yorum söz konusudur.

İkinci bir yoruma göre, fıtrat terimi başlangıç manasına gelir. Bu yorumu kabul gören İslam alimlerine göre insan hangi hal üzerine yaratıldıysa yine bu hale dönecektir. Yani, iman üzerine yaratılan insanlar mümin olarak ölürken; bunun dışında kalanlar kafir sayılacaktır.

Fıtratın manasına ilişkin, bu ikisi dışında yorum ve yaklaşımlarla karşılaşmak mümkündür. Ancak tüm bu yorumlar ve yaklaşımlar arasında en çok benimsenen, Allahü Teala’nın insanları yaratırken onlara verdiği birtakım özelliklerdir. Allah’ı arama, yaratanı tanımak isteme ve ruhla ilgili konular; burada insanın fıtratında olan özellikler olarak kabul edilir.

Fıtrat kavramı bakımından çocukların hükmü nedir?

İnsanın İslam üzere doğması konusunda yapılan yorumlar, çocukların durumu hakkında bazı soruları yanında getirir. Buna göre, yetişkin olmadan önce vefat eden çocuklar hakkında farklı yaklaşımlar vardır. Bunlardan ilki çocukken ölenlerin ahiretteki durumunu Allahü Teala’nın bileceği yönündedir. Diğer yaklaşımdaysa mümin kimselerin çocuklarının cennete gidecekleri kabul edilir. Kafir kimselerin çocukları içinse yine takdir Allahü Teala’nındır.

Kısacası, İslami terminolojide kullanılan ve sık sık vurgu yapılan fıtrat terimi farklı anlamlarla ön plana çıkar. İslam, başlangıç ve insanın doğuştan gelen özellikleri; bu terimi açıklamak için kullanılan bazı ifadelerdir. Ancak bunlardan en yaygın olarak kabul göreni Allahü Teala’nın yaratılış sırasında kullarına bahsettiği nitelikler olarak kabul görür.

Fıtratın, İslam olarak kabul edildiği noktalarda fıtrat üzere doğanlar ve yine fıtrat üzere ölenlerin cennet ehlinden oldukları savunulur. Çocuklar söz konusu olduğundaysa takdir Allahü Teala’nındır. Ancak mümin çocuklarının de tıpkı anne ve babaları gibi cennete gidecekleri yönünde bazı yaklaşımlarla karşılaşmak mümkündür. Halk arasında yaygın olan kullanıma göre, her birimiz fıtratımızda bazı özelliklerle doğduk. Bunları iyi ve kötü yönde kullanmaksa yine bizlerin elinde.