Tembihname nedir? Osmanlı Ramazan Geleneği

Kültür Contributor
abdullah-oguk-nTE88akjSos-unsplash
Fotoğraf: Abdullah Öğük-Unsplash

Osmanlı Devleti’nde Ramazan ayı Allah ile kul arasındaki ibadetlerin dışında insan ilişkilerine de önem verilen bir zaman dilimiydi. II. Mahmut döneminden itibaren bu konuda Takvim-i Vekayi’de Tembihname yayınlanmaya başlandı. Peki, tembihname nedir? Sonraları bir gelenek olarak sürdürülen bu tembihnameler ise Osmanlı’nın naifliğinin simgesi haline geldi.

Peki, neydi bu Ramazan Tembihnameler’in içeriği? Ramazan ayı yaklaştıkça tüm Müslüman aleminde heyecanlı bir koşuşturma yaşanır. Osmanlı Devleti’nin de hem yöneticileri hem de halkı bu koşuşturmaya dahil olurdu. Bu ayın huzurlu ve sıkıntısız bir şekilde geçmesi için bazı tedbir ve önlemler alınırdır.

Özellikle de Dersaadet olarak bilinen İstanbul ve çevresinde. Bu hususta belirlenen hüküm ve emirler de Şaban ayının sonlarında “Ramazan Tembihnameleri” olarak halka duyurulurdur. Bu duyurular içerisinde ise ahlaki ve dini konular üzerindeki bazı uyarılara yer verilirdi.

Tembihname nedir? Ekonomik uyarılar nelerdir?

Ramazan tembihnamesinin en yoğun olarak işlediği konulardan ilki ekonomidir. Bu bağlamda oruç sebebiyle aç kalan halkın makul fiyatlardan alışveriş yapması garanti altına alınırdı. Özellikle fırın ve kasaplar düzenli bir şekilde kontrol edilir ve fiyatlar düzenlenirdi. Esnafa Ramazan ayı boyunca satış yapacağı rakamlar önceden haber edilirdi. Halkın et sıkıntısı çekmemesi için de Ramazan öncesinde koyunlar getirtilirdi.

Ramazan ayı boyunca alınan ekonomi tedbirlerinin hepsi olmasa da bir kısmı günümüzde de devam ettirilmektedir. Bu bağlamda bir gelenek halini alan Ramazan pidelerinin gramajı ve satış fiyatı bugün de devlet tarafından kontrol edilmektedir.

Sosyal hayatla ilgili hususlar… Ramazan tembihnamelerinde sosyal hayatla ilgili uyarılar hem kadınlar hem de erkekler için verilirdi. Bu bağlamda kadınların yalnızca giyimlerine dikkat etmeleri tavsiye edilir, onların teravih namazlarına katılması önerilirdi. Erkekler içinse daha sıkı uyarılara yer verilir. Bu bağlamda erkeklerin; kumar oynamaması, eve erken saatte dönmesi ve alkol kullanmaması şeklinde uyarılar yapılırdı.

Günümüzde sosyal hayatla ilgili bu noktalara doğrudan devlet aracılığı ile değil, bazı televizyon programlarıyla değiniliyor. Bu programlarda Ramazan ayı boyunca devam edilmesi gereken davranışlar detaylı bir şekilde Müslüman’lara anlatılıyor.

Gayrimüslim halk için verilen ikazlar nelerdir?

Ramazan Tembihnamesi’nde, bu hassas dönemin rahat atlatılabilmesi için gayrimüslimlere de bazı ikazlar verilirdi. Bu ikazların başında Müslüman ağırlıklı olan bölgelerde yeme ve içme faaliyetlerinin durdurulması yer alır. Bunun yanı sıra gayrimüslim bölgelerde rahatsızlık vermemek için de Müslüman halka sahur için davul çalmaması tembih edilirdi.

Sahur vaktinde davul çalma geleneğine azalarak da olsa hala devam edilmektedir. Bu noktada davul çalınan bölgedeki dini inanç dağılımına pek bakılmıyor. Özellikle büyük şehirlerdeki nüfus dağılımı dikkate alındığında bu ayrımı yapmak zaten mümkün değil.

1276 Ramazan Ayı’na Ait Bir Tembihname Örneği:

Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi tarafından hazırlanan bir Ramazan Tembihnameleri isimli makalede 1276 tarihli bir örneği incelemek mümkün. Bu bağlamda ilgili tembihnamede işlenen bazı uyarılar şu şekildedir:

Evlerinin önü ve sokakların temizliğine dikkat edilecek.

Maytap atmak gibi halkı rahatsız eden davranışlardan kaçınılacak.

Saz olan yerlerde herkes edebi ile oturacak.

Geceleri fenersiz sokağa çıkılmayacak.

Sultan Ahmed, Şehzade ve Laleli camilerinde yalnızca kadınlar namaz kılacak.

Her zamanki gibi kumar oynayan ve mahalledeki huzuru bozanlar cezalandırılacak.

Gece vakti halkın geçişini engellemek üzere yol ortasına oturulmayacak.

Kadınlar, genel olarak belirlenen giyim hükümlerine uygun hareket edecek.

Padişah ziyareti sırasında herkes uygun davranışlar sergileyecek.

Mazereti olmayan herkes oruç tutacak, mazereti olanlarda oruç tutmadığını açıkça göstermeyecek.

İlgili memurlar, yukarıda verilen hükümlerin uygulanması için dikkat ve itina gösterecektir.

Enjoy Ali Huda! Exclusive for your kids.