Çağdaş islam düşüncesi nedir?

İslam Contributor
kui-ye-chen-xOhlfnLFGMs-unsplash
Malakka Camii, Malezya. Kui Ye Chen-Unsplash

Günümüz Müslümanlarının karşı karşıya gelmesine sebep olan soruların başında çağdaş İslam düşüncesi nedir yer alır. Bu bağlamda, çağdaş İslam düşüncesinin çoğunlukla batılılaşma olarak yorumlanmasıyla karşılaşılır. Bunun dışında yapılan yorumlarsa çağdaş düşüncenin dini yeniden yorumlamak ya da yeni bir din yaratmak olduğu yönündedir.

Günümüz dünyasını ilgilendiren çağdaş islam düşüncesi nedir?

İslam dini, temelinde emir, hüküm ve yasakların yer aldığı ve kökleri oldukça eskiye dayanan bir inançtır. Bu bağlamda, İslam dinini benimseyen Müslümanların büyük bir kısmı İslam düşüncesine uygun bir yaşam tarzını sürdürmeyi hedeflerler. Ancak bu yaşam tarzı; globalleşen dünyadan, siyasi rejim değişikliklerinden, savaşlardan ve hatta yürütülen politikalardan ötürü zaman içerisinde değişmiş ve değişmeye de devam etmektedir.

Yaşadığımız zaman diliminde toplumun bir kısmı tarafından tepki alan çağdaş islam düşüncesi nedir sorusunun cevabı küresel bir değişim sürecini kapsar. Buna göre, dünyada yaşanan değişimler ve gelişimler İslam düşüncesinin bazı noktalarını değiştirmeye başlamıştır.

Çağdaş İslam düşüncesinin bazı kesimler tarafından tepki almasının temelinde bu düşüncenin Batılılaşma olarak yorumlanması yer alır. Bu bağlamda, Müslümanların yaşam biçimlerinde ve diğer alanlarda Batılı bir kültürü benimsemeye başladığına dair eleştirilere yer verilir.

Konuyla ilgili yapılan toplumsal araştırmalar var mı?

Çağdaş İslam düşüncesinin ne olduğu, nasıl şekillendiği ve toplumsal açıdan nasıl değerlendirildiğine dair türlü akademik çalışmalarla karşılaşmak mümkündür. Bunlarda bahsi geçtiği üzere durumu eleştiren ya da değişimden memnun olan Müslümanlarla karşılaşmak mümkündür.

İslam, ilme, gelişime ve değişimi helal olmak kaydıyla açık olan ve izin veren bir dindir. Bu bağlamda, dünyada yaşanan gelişmelere İslami değerlerle çatışmamak kaydıyla ayak uydurmak gerekir. Gelişim, din yeniden yorumlanmadığı sürece toplumların siyasi bakımdan ayakta kalabilmesinin tek şartıdır.

Tarih boyunca İslami yaşam biçiminde ne gibi değişiklikler oldu?

Günümüzde İslamiyet’i incelemek amacıyla yapılan tarihsel araştırmalar, İslam’ın tebliğ edilmesiyle bugün arasında bir dönemlendirme yaparak başlar. İslam’ı farklı dönemlere ayırmak hem bu arada gerçekleşen değişimleri hem de İslami açıdan günümüze nasıl gelindiğini anlamanın bir yoludur.

Farklı kaynaklar incelendiğinde İslam’ın çoğunlukla; cahiliye devri, tebliğ dönemi, dört halife dönemi, Emeviler, Abbasiler, Osmanlı dönemi ve sonrası şeklinde ayrıldığı görülür. Buna karşın daha yakın zamanlı çalışmalarda İslam; klasik dönem, yenilenme dönemi, muhasebe dönemi ve arayış dönemi olarak ayrılmaktadır. İçerdiği olaylardan bağımsız olarak iki dönemlendirme de İslami düşünce ve yaşamın zaman içerisinde değiştiğinin bir kanıtıdır.

İslami dönemlendirme içerisinde hiç şüphe yok ki bazı dönüm noktaları olduğu kabul edilir. İslam Devleti’nin kurulması, dört halife döneminde Müslümanların ilk kez karşı karşıya gelmesi, Kur’an’ın basılıp dağıtılması ve halifeliğin sona ermesi; bu dönüm noktalarının başında yer alır. Bu bakımdan Osmanlı İmparatorluğu döneminin İslami açıdan önemi oldukça büyüktür.

Yavuz Sultan Selim’in Mısır Seferi’nin ardından Türklere geçen halifelik makamı, asırlarca devam ettirilmiştir. 1924 senesindeyse halifelik tamamen kaldırılmış ve yeni bir yönetim şekline geçilmiştir. Bunu takip eden yıllarda başlayan 2. Dünya Savaşı’nın da Müslümanlar üzerinde fazlaca etkisi olmuştur. Buna göre savaşın ardından İslam ülkeleri bağımsızlıklarını birer birer ilan etmiştir. Yaşanan tüm bu gelişmeler günümüz İslam düşüncesinin gelişmesinde rol oynamıştır.

Sonuç olarak, dini yaşam biçimi hem dünya hem de ülke bazında yaşanan; askeri, siyasi ve sosyal dengelere bağlı olarak değişiklik gösteren bir yapıdadır. İslam’ın tarihsel gelişimi izlendiğinde de ne tür gelişmeler ve değişiklikler yaşandığı açıkça anlaşılabilir.

YAZI: İPEK ATACAN