Cami musikisinin formları nelerdir?

Camiler Contributor
camilerde müzik
Ortaköy Camii. Stephen-Lammens-Unsplash

İbadet öncesi ve sonrasında camide seslendirilen eserler cami musikisinin formları olarak isimlendirilirler. Bu formlar genel yapı itibariyle tek kişi tarafından ortaya çıkarılırlar. Ancak besteli olan bazı eserlerin müezzinler tarafından oluşturulan koralarda seslendirildiği de görülebilir.

Bestesiz cami musikisinin türleri nelerdir?

Cami musikisi yapı itibariyle besteli ve bestesiz olmak üzere ikiye ayrılır. Bestesiz musiki formları, adından da anlaşılacağı üzere çalgısız olarak okunurlar. Burada imam ve müezzinin hafızasındaki melodilere uygun şekilde bir okuma yapılır.

Bestesiz cami musikisinin formları; Kur’an-ı Kerim, ezan, kamet, hutbe ve mevlid şeklinde sıralanır. Kur’an-ı Kerim’in genel özellikleri incelendiğinde edebi bakımdan da kıymetli bir kitap olduğu rahatlıkla anlaşılmaktadır. Bu bakımdan, Kur’an-ı Kerim okunurken doğal bir musiki de ona eşlik eder. İnsanların duyguları da bu okuma ve musikiyle birlikte değişir.

Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed de Kur’an’ın edebi yönüne hadislerinde yer vermiştir. Söz konusu hadislerden birinde şöyle buyrulur:

“Kur’an’ı seslerinizle süsleyiniz. Muhakkak ki güzel ses, Kur’an’a güzellik katar.” (İbni Mace)

Ezan, kamet, hutbe ve mevlid de Kur’an’a benzer şekilde bestesiz olarak okunurlar. Ezanın ve diğer formların okunması genellikle müezzinler tarafından yapılır. Bunlara ses verilirken de herhangi bir makama uymak zorunluluğu bulunmaz.

Besteli cami musikisinin formları nelerdir?

Cami musikisi formları arasında besteli olanlar hem tek başına hem de koro halinde okunabilir. Bu formlar arasında en tanıdık ve bilindik olanlara ilahi denilir. İlahiler hem dini hem de tasavvufi duygu ve düşüncelerin dile getirilmiş halidir. Bazı kişiler ilahiyle şarkı ayrımını yapmakta zorlanabilirler. Ancak ilahiler Allah’a teslim olmuş bir biçimde ve ruhaniyette okundukları için diğer şarkılardan net bir biçimde ayrılırlar.

Besteli cami musikilerinin ilahi dışında kalanları; salat, tevşih, tesbih, kaside, na’t, tekbir, tardiyye ve miraciye olarak sıralanabilir. Ancak bunlardan farklı cami musikisi çeşitleri de vardır.

Salatın en bilindik örneği Cuma günleri ezandan hemen önce okunandır. Namaz vaktinin yaklaştığı buradan da hatırlanabilir. Üstelik salat esnasında Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed de zikredilir ve kendisine selam getirilir.

Na’t ise hem tasavvufi hem de cami musikisinde ortak olarak yer alan bir türdür. Bu tür cami içerisinde hem farz hem de bayram namazlarından önce okunur. Tardiyye de kelime manasıyla “Allah razı olsun” manası taşır.

Tasavvuf musikisi ve cami musikisinin farkı nedir?

Türk dini musikisinin iki kolu tekke ve cami musikisi olarak ayrılır. Bunlardan tekke musikisi aslında tasavvuf musikisinin diğer ismi olarak kullanılır. Tarihe bakıldığında Türklerde tekke musikisi ilk defa Yesevilikte kullanılmıştır. Selçuklu Devleti’nin yıkılması ve Osmanlı Devleti’nin kurulmasıyla Anadolu’da yer alan tekkeler artmıştır. Bu artışa bağlı olarak da tasavvuf musikisinde yeni örnekler ortaya çıkmıştır.

Tasavvuf musikisinin belli başlı bölümleri vardır. Bunlar; Mevlevi musikisi, Bektaşi musikisi ve diğer musikilerdir. Tasavvuf musikisi, cami musikisinden farklı olarak nefes ve dokunuş ritimlerine sahiptir. Ancak ortak olarak tasavvuf musikisinin amacı da eğlendirmek değildir. Her iki musikide de kişinin Allah’a olan kulluğunu fark ettirmek vardır.

Kısacası, Türk İslam medeniyeti içerisinde musiki var olan bir olgudur. Buna göre dini bakımdan musiki türlerini tasavvuf ve cami olmak üzere iki şekilde ele almak mümkündür. Bunlar arasından bazıları besteli bazılarıysa bestesiz olarak okunur. Ancak her durumda Allah’a olan sevgi ve kulluk ön plana çıkarılır.

YAZI: İPEK ATACAN

Enjoy Ali Huda! Exclusive for your kids.