Çocuğumuz Yalan Söylüyorsa Ne Yapmalıyız?

Kız çocuğu elleriyle ağzını kapatmış.

Çocuklarımız en kıymetlilerimiz. Peki, çocuğumuz yalan söylüyorsa ne yapmalıyız? Yeterince sevgi, şefkat ve ilgi görmeyen bir çocuk, aile içerisinde anne ve babasının dikkatini çekmek için birçok yönteme başvurabilir. Yalana başvurmak da bu yöntemlerden biridir. Çocuğun özellikle üç yaş döneminde gelişen hayal dünyası sayesinde bazı hikayeler uydurması, gerçek olmayan şeyler anlatması doğal bir süreçtir. Bu nedenle her yaş grubu için yalan söylemenin farklı anlamları olduğu düşünülmelidir. Özellikle 3-7 yaş aralığında çocuklar, hayal ve gerçeği ayırt edemediği ya da hoşlarına giden, gerçek olmasını istedikleri durumları abartı yoluyla ifade edebilirler. Bu yaş dönemi için hayal uydurmaların amacı kandırmak veya aldatmak değildir. Ancak daha ileri yaşlarda yalan söylediğinin farkında olarak bu yola başvurması aile için dikkatle izlenmesi gereken bir konudur.

Çocuk, 7 yaşına geldiğinde soyut kavramları algılamaya ve muhakeme etmeye başlar. Yalan söylemenin de kabul edilmeyen bir davranış olduğunu bu dönemde öğrenir. 10 ile 11 yaşlarında ise neyin doğru neyin yanlış olduğunu artık yetişkin bir birey gibi ayırt edebilir. Ancak yine de çeşitli sebeplerle yalana başvurabilir.

Çocuk yalan söylemeyi kimden, nasıl öğrenir?

Çocuk bazen doğrudan bazen de dolaylı yoldan yalan söylemeyi yetişkinlerden en çok da anne ve babasından öğrenir. Bazen bizim tarafımızdan çok masum görünen yalanlar bile çocuklar tarafından yalanı doğal bir durum haline getirebilir. Özellikle kendisine model aldığı anne babasının bu yönteme başvurması çocuk açısından taklit edilebilir olağan bir süreç haline gelmektedir. Örneğin “babana akşam geldiğinde kuaföre gittiğimi söyleme ya da annen sorarsa bilmiyorum de öğretmenine ödevi benim yaptığımı söyleme” şeklindeki söylemler çocuğun dolaylı yoldan yalan söylemeyi benimsemesini sağlar.

Çocukların yalan söylemesinin en başta gelen nedenlerinden biri kendini dışarıdan gelebilecek tepkilere karşı korumaktır. Yanlış ya da hatalı bir davranış yaptığında gereğinden fazla sert tepki alıyor, kendini savunmasına fırsat tanınmıyorsa ve çok sık ceza alıyorsa yalana başvurabilmektedir. Böylelikle çocuk, kendini köşeye sıkışmış hissettiğinde cezadan ve baş edemediği bir tepkiden kendini korumak amacıyla yalan söyleyerek bir tür savunma mekanizması geliştirmektedir. Çocuğun yapmış olduğu yanlış bir davranışın sonuçlarıyla yüzleşmesi ebeveynleri ya da öğretmenleri tarafından zorlaştırılıyorsa yalana başvurması kaçınılmaz hale gelmektedir.

Gerek aile içerisinde gerekse okulda öğretmenleri ya da arkadaşları tarafından yeterince sevilmediğini, takdir edilmediğini hisseden çocuklar, onaylanmak, beğenilmek ve kendini kabul ettirmek için bir takım yalanlar söyleyebilir. Örneğin dersleri kötü olduğu halde anne ve babasına derslerinin çok iyi olduğunu; öğretmenine hasta olduğu için ödevlerini yapamadığını; arkadaşlarına maddi olarak sahip olmadığı şeyleri sahip olduğu yalanını söyleyebilir. Özgüven eksikliği yaşayan kendini değersiz gören çocuklar böylelikle kendini olduğundan daha farklı göstermek, ilgi ve takdir görme beklentisi içerisinde yalan söylemektedir.

Anne babanın en çok dikkat etmesi gereken bir diğer yalan türü de patolojik yalanlardır. Bu tip yalanların en belirgin özelliği inandırıcılığının yüksek olmasıdır. Hiç bir yararı olmasa bile çocuk doğruyu söylemeyi tercih etmez. Patolojik yalanla çocuk gerçekten uzaklaşarak bencilce bir sonuç elde etmeyi hedefler. Örneğin gerçek olmayan şeylere çevresindekileri inandırdığını görmek, çocuğa zevk vermektedir. Böylesi durumlarda mutlaka bir uzmandan destek almak gerekir.

Çocuğumuz yalan söylüyorsa nasıl önleriz?

Çocuklarımızı yalandan uzak tutmak için öncelikli olan şey onlara iyi bir rol model olabilmektir. Çocuklarımız bizlere Yüce Allah’ın emanetidir. Onları dinimizin buyrukları doğrultusunda, haktan adaletten ve dürüstlükten ayrılmayan bireyler olarak hayata kazandırmak bizlerin sorumluluğudur. Bizler ne kadar yalandan uzak durur her koşulda doğruluktan ayrılmamayı düstur edinirsek çocuklarımız da aynı anlayışı örnek alarak benimserler.

Bunun yanı sıra çocuklarımıza göstereceğimiz sevgi, şefkat, anlayış, hoşgörü ile onlara ne kadar değer verdiğimizi hissettirmeli, özgüven ve özsaygılarını kazanmalarını sağlamalıyız. Onların yalan söylediğini hissettiğimizde, bu yola neden başvurma ihtiyacı duyduğunu araştırmalı, problemlerini çözmede kendisine destek olmalıyız. Soğukkanlı davranmalı, hataları karşısında vereceğimiz tepkileri iyice tartmalı, hatalarını kabullenmeyi ve onlardan ders çıkarması gerektiği bilincini kazandırmalıyız. Unutmayın bizler aynayız, çocuklarımızsa bizim yansımalarımız.