Çocuğun Merhamet Eğitiminde Model Almanın Önemi

kid, çocuk, gökyüzü fonunda çocuk.
Zulmaury Saavedra-Unsplash

Çocuk ilk yaşlardan itibaren anne babasını model alarak eğitim serüvenine başlar ve bu dönemde merhamet eğitimi çocuğun kişiliğini oluşturmada temel değerlerden biridir. Çocuk model alma sürecinde ebeveynlerin hal ve hareketlerini taklit ederek yol almaktadır. Bu durum en etkili öğrenme yöntemlerinden biridir ve içgüdüsel olarak gelişir.

Çocuk yaklaşık bir yaşından itibaren yakın çevresinde bulunan kişilerin tutum ve davranışlarını izleyerek kopyalar, kendisi de aynı şeyleri yapmaya çalışır. Böylelikle çocuk iyi ya da kötü davranışları başkalarını gözlemleyerek öğrenmiş olur. Bu sebeple çocuk için kimleri ve ne tür davranışları model aldığının önemi büyüktür. 1-6 yaş arasındaki çocuk, en çok gördüğü kişiler olarak anne babasını model alır. 3-4 yaşlarına geldiğinde erkek çocuk babayı, kız çocuk da anneyi rol model olarak algılar.

Anne ve babayı taklit hep var!

Anne babanın duygularını dışa vurum biçimi, tepki ve tutumlarının şekli çocuk tarafından taklit edilir. Birbirlerine ve çevrelerine karşı öfkeli, merhametsiz, nefret dolu tutum sergileyen ebeveynler, çocuk için bu davranışların taklit edildiği ve öğrenildiği en yakın kaynaktır.  Öfke ve nefret duygularının hakim olduğu aile ortamında yetişen çocuk, oyuncaklarına, arkadaşlarına karşı aynı yaklaşımı benimser, başkalarıyla empati kurma, merhamet duygusunu geliştiremez.

Ancak ebeveynler çocuğa ve başkalarına karşı şefkatle yaklaşıyor, merhamet, sevgi ve hoşgörülü davranıyorsa model alınan davranışlar da bu yönde geliştirilir. Ebeveynlerin gerek aile içerisindeki gerekse dışarıda başkalarına karşı tüm davranış ve tutumları çocuk tarafından en ince detayına kadar gözlemlenir ve örnek alınır. Sevgi, şefkat ve merhamet duyguları çocuğun anne karnındaki gelişiminden itibaren hissedilen deneyimlenen ve öğrenilen duygulardır. Yeterli sevgi, anlayış, şefkat ve merhamet görmeyen çocuk, değersizlik, güçsüzlük, güvensizlik duyguları yanında kin ve nefret duygularını da geliştirir. Böylelikle başkalarına karşı acımasız davranışlar sergileyerek güçsüzlükleriyle baş etmeye çalışır.

Merhamet sahibi çocuk nasıl yetiştirilir?

Çocuk büyüyüp çevresi geliştikçe, aile üyelerinden başkalarını da model almaya başlar. Öğretmenini, çizgi film karakterlerini, arkadaşlarını taklit yoluyla modellemeye başlar. Özellikle okul çağında öğretmen, çocuk için ilk planda gelen bir rol modele dönüşür. Öğretmeninin dengeli, tutarlı, adaletli, güler yüzlü, merhamet ve hoşgörülü tutumları çocuk üzerinde son derece önemli etkiler sağlar.

Çocuk, ergenlik dönemine geldiğinde ise arkadaşlar önem kazanır, zamanını çoğunlukla arkadaşlarıyla geçirir. Bu dönemde bir gruba dahil olma çocuk için çok önemlidir ve grup üyeleri model alınır. Ebeveynlerin etkisi giderek azalır, arkadaş grubunun etkisi çok daha baskın hale gelir. Arkadaşların tutum ve davranışları modellenerek örnek alınır. Arkadaş grubu tarafından onaylanmak, onların beğeni ve saygısını kazanmak uğruna aşırı gayret gösterilir. Arkadaş grubunun ve akranlarının değerleri, aile değerlerinin yerini alır.

Bu noktada seçilen arkadaş grubunun önemi ortaya çıkar. Olumlu değerlere, güzel ahlaka sahip arkadaşlar çocuk için en önemli etkenlerin başında gelir. Ergenlik döneminde önem kazanan bir gruba ait olma, onaylanma duyguları ile hareket eden çocuk, dikkat edilmezse kişilik gelişimini olumsuz etkileyebilecek arkadaş ortamlarına dahil olabilir. Ailesinden iyi eğitim alsa, merhamet gibi olumlu değerlerle donatılsa bile, ergenlik çağının aynı ortamda büyüme olanağından mahrum olan, acımasız, kötü alışkanlıklara sahip arkadaşlar tarafından kolayca etkilenebilecek bir dönem olduğu unutulmamalıdır.

Problemli aile yapısına sahip olan öz güven ve öz saygısı gelişmemiş bir çocuk, yine benzer koşullarda yetişmiş arkadaş grubu içerisinde kendini güvende ve güçlü hisseder; sigara, alkol, uyuşturucu gibi kötü alışkanlıklar edinebilir. Aile ortamında şiddet ve baskı hakim olan, sevgi, şefkat ve merhamet duygularından yoksun olarak büyümüş çocuk, bu gruplar içerisinde bir kimlik ve saygınlık kazandığını düşünerek hareket eder. Olumsuz tutumların model alındığı kişilik oluşturma süreciyle yetişkinliğe adım atıldığında ise yerleşik kalıpları yıkmak çok zor olmaktadır.