Çocuklarda Çevre Bilincini Nasıl Oluştururuz?

asso-myron-ogCOt5X9_ko-unsplash
Fotoğraf: Asso Myron-Unsplash

Kur’an-ı Kerim, tabiattaki yaşamın, canlı ve cansız tüm varlıklar için bir dengede olduğunu vurgular. Ancak bu dengede özellikle insanların beşeri davranışından dolayı bazı bozulmalar olduğu dikkat çekiyor. Hava ve su kirliliği, ozon tabakasının delinmesi, buzulların erimesi ve ilkim değişiklikleri de bu bozulmaların en büyük örneğidir. Ekosistemin ve insana bahsedilen tabiatı korumak ve düzeltmek de yine insanların görevidir. Bu noktada yeni nesilleri çevre konusunda bilinçlendirmek de ebeveynlere düşen en büyük sorumluluktur.

Çocukların çevre bilinci kazanması konusunda anne ve babalara düşen görevler neler? Çocuklar, terbiye olarak isimlendirilen ahlak ve duygu eğitimin köklü temellerini ailede almaya başlar. Bu nokta da çocuklar anne ve babalarının davranışlarını dikkatle izler ve onları örnek alırlar. İslam dini ebeveynlere hayırlı evlatlar yetiştirmelerini tavsiye eder. Bu noktada çocuğun çevreye karşı duyarlı olması konusunda da anne ve babalara bazı görevler düşer. Bu görevlerin en başında ise çocuk için örnek birer yetişkin olmak vardır.

Çocuklar erişkinlik çağlarına kadar anne ve babalarını taklit etme eğiliminde olurlar. Bu sebeple çocuğuna çevre bilinci aşılamak isteyen ebeveynlerin öncelikle bu konuyu davranışlarına yansıtması gerekir. Evde tasarruf yapmak için gereksiz elektrik ve su harcamalarından kaçınmak ve yerlere çöp atmamaya dikkat etmek, bu konuda atılabilecek bazı basit adımlardır.

Çocuklarda çevre bilinci oluşturmanın yolları nelerdir? Çevre bilinci yüksek olan çocuklar, yetişkinlik döneminde de insanlarla daha sağlıklı ilişkiler kurabilir. Doğayı sevmeyi başaran bir çocuk için insanları sevmek ve onlara değer vermek de daha kolay olur. Ancak “Ağaç yaşken eğilir.” atasözünde olduğu gibi çocuklarda çevre bilinci küçük yaşlarda daha kolay oluşturulur. Bu noktada çocuğunun çevre konusunda duyarlı olmasını isteyen anne ve babalar aşağıda sıralanan davranışları sergileyebilir.

Çocuğun doğada vakit geçirmesine izin vermek ve bu vakitler esnasında doğadaki dengeyi ona anlatmaya çalışmak. Çevre bilinci konusunda örnek hareketler sergilemek ve yapılan her bir hareketin sebebini ona açıkça ifade etmek. Mümkünse evde çiçek ve bitkiler yetiştirmek ve bu canlılar gelişirken çocuğu da bazı vazifeler vermek. Çiçekleri düzenli olarak sulamak ve saksıyı değiştirmek gibi vazifeler, çocuğun insandan farklı canlılarla bağ kurmasını sağlar. Kedi ya da kuş tarzında evcil hayvanlar besleyerek, çocuğa bu canlılarla birlikte yaşayabilme alışkanlığı kazandırmak.

İslam’da çevre bilinci konusu nasıl işlenir? Hz. Muhammed bir hadisinde “Temizlik imanın yarısıdır.” (Müslim) buyurmuştur. Din büyükleri burada bahsedilen temizliğin yalnızca beden temizliği olmadığı aynı zamanda mekan çevre ve yiyecek temizliği olduğunu da açıklar. Bu bağlamda, Kur’an-ı Kerim ayetlerinde geçtiği üzere tabiat bir denge içerisindedir. Burada insanlar için sunulan dengeyi ve nimetleri korumak da yine insana düşer. Bu kapsamda hem yetişkinlerin hem de çocukların çevre bilinci konusunda oldukça hassas davranması gerekir.

İslam dini ahiret hayatı için gerekli ibadetlerin yanı sıra sosyal yaşamın nasıl olması gerektiği konusunda da insanları bilgilendirir. Bizleri her zaman iyiliğe, doğruluğa, dürüstlüğe, saf ve temiz bir yaşama sevk eden dinimizde hem zihnen hem bedenen temiz kalmak, en önemli unsurlardan biri olarak kabul edilir.

İyi bir Müslüman’ın günlük yaşamda nasıl davranması gerektiği konusundaki en güzel örnek de şüphesiz Peygamber Efendimiz’in bizzat kendisidir. Dinimizde çevreyi kirletebilecek en ufak davranış bile kötü amel sayılır. Peygamber Efendimiz hem kişisel temizliğe hem de çevre temizliğine oldukça özen gösterir ve müminleri de bu konuda uyarırdı. Çocuklarımıza çevreye duyarlı olmaları konusunda iyi birer örnek olursak onlar de bizleri rol model alarak ileride duyarlı, her canlıya saygılı, temiz birer yetişkin olacaklardır.