Nezaket Kuralları Nelerdir? Çocuğa Nasıl Öğretelim?

38122503 © Yarruta | Dreamstime.com
38122503 © Yarruta | Dreamstime.com

Nezaket kuralları nelerdir? Abdullah bin Amr b. As (ra) şöyle der: Resulullah ne çirkin söz söyler ne de çirkin bir davranışa yeltenirdi. O, “Sizin en hayırlınız, ahlakı en güzel olanınızdır” (Buhari) buyururdu. Sahabeden aktarılan bu hadisi şerif ışığında dinimizde ahlaki değerlere büyük bir önem verildiği anlaşılır. Bu ahlaki değerler içerisinde ise genel görgü ve nezaket kuralları yer alır. Çocuklarını İslami değerlere uygun bir şekilde yetiştirmek isteyenlerin temel kaynağı Kur’an-ı Kerim ve Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed’in sünnetleridir.

Müslüman aleminin en güzel örneği olan Hz. Muhammed yaşamı boyunca İslam’ın öğütlerine uymuş ve bu değerlerden şaşmamıştır. Buradan yola çıkıldığında onun davranışları doğrultusunda çocuklara öğretilebilecek türlü nezaket kuralları bulunur. Bu kuralları; giyimde, yeme-içmede, misafirlikte ve konuşmakta olmak üzere kategorize etmek mümkündür.

Nezaket kuralları nelerdir? Giyim kuşam adabı nasıl olmalı?

Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed, her daim temiz elbise giymeye dikkat etmiştir. Özellikle sahabe ile görüşürken ya da bir heyet ile toplanacağında bu konuya daha çok dikkat etmiştir. Kendisi, elbiselerinin temizliğinin yanı sıra kişisel bakımına da özen göstermiştir. Vakit buldukça misvak kullanarak diş temizliği yapmış ve sakallarını düzeltmeyi de ihmal etmemiştir.

Sünnete uyan çocuklar yetiştirmek isteyen anne ve babalar, daha küçük yaşlarda çocukları nezaket konusunda eğitmelidir. Kıyafet ve beden temizliği, çevredeki insanlara gösterilen saygının bir göstergesidir.

Yeme içmede nezaket: Kur’an-ı Kerim içerisinde dünya nimetlerinin insanlar için var olduğu bildirilir ve “Ey Ademoğulları! Her namaz kılacağınızda güzelce giyinin, yiyin için fakat israf etmeyin. Çünkü Allah israf edenleri sevmez.” (Araf Suresi, 31. Ayet) buyrulur. Buradan da anlaşılacağı üzere dinimizde israf yapmak hoş karşılanmaz. Yeme içme konusunda aşırıya kaçmamak da çocuğa öğretilmesi gereken ilk nezaket kurallarından biridir.

Yemeği ağır ağır yemek, başkalarını yemek yerken izlememek ve sofraya konulan yemeği beğenmemezlik etmemek de çocuğun küçükken kazanması gereken diğer öğretilerdir. Buna ek olarak yemekler için belirli bir saat koymak ve ailecek yemek yemeye özen gösterilmelidir. Bu şekilde çocuk yeme içme nezaketi dışında planlı hareket etmeyi de öğrenir. Ayrıca yemek saatlerinde ailenin durumlarını paylaşabilecekleri ortak bir zaman dilimi oluşur.

Misafirlikte nezaket kuralları: Aile, akraba ve arkadaş ziyareti İslami açıdan tembih edilen ve övülen davranış biçimleridir. Çocuğa ziyaret etmenin önemini aşılamanın yanı sıra bu esnada nasıl davranması gerektiği de mutlaka öğretilmelidir. Bu bağlamda, öncelikle ziyaretin yapılacağı saatin uygun olması ve bu saatte mutlaka ziyarete gidilmesi gerekir.

Misafirlikte ev sahibi olan kişi ise misafirlerine karşı güler yüzlü ve hoş sohbetli olmalıdır. İmkanlar ölçüsünde ikramda bulunmak da yine ev sahibine düşen görevler arasındadır. Misafirlik boyunca çocuğun kontrolünü sağlamak ebeveynin görevidir. Buna göre çocuğa güzel bir üslup ile misafirlik boyunca izin almadan bir eşyaya dokunmaması, oturarak yemek yemesi ve bağırarak kimseyi rahatsız etmemesi öğretilmelidir.

Konuşma adabı nasıldır?

İslam inancında önem verilen bir nezaket kuralı da konuşma adabıdır. Buna göre, salih bir Müslüman’ın öncelikle doğruyu konuşması ve verdiği sözü imkanları elverdiği sürece yerine getirmesi gerekir. Bu durum Kur’an-ı Kerim’de şu şekilde açıklanır:

“Ahde vefa gösterin; çünkü ahid sorumluluk doğurur.” (İsra Suresi, 34. Ayet)

Doğru konuşmanın yanı sıra, ne şekilde konuşulduğu da dinimiz açısından son derece önemlidir. Buna göre, karşıdaki insanı incitecek türdeki şakalardan da olabildiğince uzak durulması gerekir. Özellikle küçük yaş grubundaki çocuklar arkadaşlarının farklılıkları ya da eksiklikleri ile alay etme eğilimi gösterirler. Bu durum İslam’ın konuşma nezaketine uymaz. Bu sebeple de böyle bir durumda yapılan yanlışa karşılık mutlaka bir uyarı verilmesi gerekir.