D Vitamini Neden Önemli?

ID 104256389 © Milkos | Dreamstime.com
ID 104256389 © Milkos | Dreamstime.com

D vitamini, hem yetişkin hem çocuk sağlığı için gerekli olan vitaminler arasında yer almaktadır. D vitamini eksikliğinde hem yetişkinlerde hem de çocuklarda çeşitli sağlık sorunları ortaya çıkabilir. Bu nedenle vitamin seviyelerinin istenilen düzeyde olması çok önemlidir. “Güneş girmeyen eve doktor girer” atasözünün doğruluğu gün geçtikçe yeni çalışmalarla destekleniyor. Bağışıklık sistemini güçlendirerek hastalıklara karşı koruma sağlayan D vitamininin eksikliği birçok hastalığa davetiye çıkarabiliyor.

Son yıllarda değişen yaşam koşulları, alışkanlıklar, daha fazla iç mekanlarda zaman geçirmek, beslenmeyle ilgili yapılan değişiklikler, güneş ışığına fazla maruz kalınmaması uyarıları D vitamini eksikliğine neden oluyor. Neredeyse 10 kişiden 9’unda var olan D vitamini eksikliği en çok kadınları etkiliyor. D vitamini eksikliği kadın hastalıkları ve doğum konusunda da kendini göstermektedir. Hamilelik döneminde anne ve çocuk sağlığı için D vitamini kullanımı son derece önemlidir. Anne karnındaki bebek kalsiyum ihtiyacını anneden karşıladığı için kalsiyum dengesinin sağlanması için D vitamini düzeyinin yeterli olması gerekmektedir.

Özellikle dünyayı kasıp kavuran Korona virüs nedeniyle bağışıklık sisteminin güçlü olmasıyla ilgisi nedeniyle bu vitaminin eksikliği daha çok önem kazandı. Damlacıklar ile bulaşan Korona virüs genel olarak bağışıklık sistemi zayıf olan kişileri daha çok etkiliyor. Uzmanlar salgın döneminde bağışıklık sistemini güçlendirecek besinler ve vitaminler alınması gerektiği konusunda uyarılarda bulunuyor. D vitamini sağlıklı kemikler, dişler ve kaslar için önemli. Eksikliği, çocuklarda raşitizm yetişkinlerde ise kemik deformasyonlarına yol açıyor.

Her ne kadar D vitamininin bağışıklık sistemini desteklediğine dair kanıt olmasa da bazı çalışmalar gösteriyor ki bu eksiklikten kaçınmak grip ve nezle gibi hastalıklara olan direncimizi artırıyor. Yeni tip Corona virüse yakalanma veya onunla hastalanma riskini azaltmasına ilişkin bir kanıt yok. Fakat uzmanlar salgın esnasında bazı faydaları olacağını düşünüyor. D Vitamini takviyeleri ile bünyeleri zayıf olan kişilerin sağlık kalitelerini geliştirmeleri bu nedenle önemli.

Güneşin zararlı ışınlarının çeşitli cilt hastalıklarına sebep olduğu bilinse de güneşten tamamen kaçınmak da birçok sağlık sorununa yol açabilmektedir. Türkiye güneş gören bir iklime sahip olmasına rağmen çalışmalarda özellikle doğu illerinde % 90 oranında D vitamini eksikliği görülmektedir. Vücudun gereksinim duyduğu D vitamininin yüzde 90’ı güneş ışığıyla, yüzde10’u gıdalarla alınabilmektedir. Bu nedenle sadece uygun beslenmek D vitamini ihtiyacını karşılayamamaktadır.

D vitamini oluşturabilecek UV-B ışınları 11.00 – 15.00 saatleri arasında yeryüzüne indiği için, en faydalı zaman dilimi bu aralıktadır. Bu saatlerde koruyucu faktör kullanmadan 30 dakika yüz, diz altı bacaklar ve eller olarak güneşlenildiğinde 3 bin ünite D vitamini alınabilmektedir. D vitamini yağda eriyebilme özelliğine sahip olduğu için vücutta depolanabilmekte ve kış aylarında düzeyi yavaşça azalmaktadır. UV-A olarak adlandırılan sabah ve akşamüzeri güneş ışınlarının ise D vitamini üretimine katkısı olmadığı gibi üretilen vitaminin yapısını da bozabilmektedir.

Güneşten yeterince faydalanamadığımız sonbahar ve kış aylarında somon, sardalya, ton balığı, uskumru, balık yağı, karaciğer, yumurta sarısı, güneş görmüş mantar, süt, peynir, yoğurt, tereyağı, maydanoz, ısırgan otu gibi D vitamininden zengin gıdaların bolca tüketilmesi tavsiye edilmektedir.

D vitamini eksikliğinde depresyon, bipolar bozukluk gibi psikolojik rahatsızlıklar, kronik yorgunluk, yaygın kas-kemik ağrısı, kemik erimesi, insülin direnci, büyüme gelişme geriliği gözlenebilmektedir. Unutkanlık, dikkat eksikliği, konsantrasyon zayıflığı, MS, Parkinson, yaşlılıkta Alzheimer hastalığı ve çocuklukta otizm yaptığı bilinmektedir. Şeker hastalığına yakalanma riskini 8 kat artırabilmektedir.

Bağırsaklarda kalsiyum ve magnezyum emilimini artırdığı ve böbreklerden atılımını azalttığı için kalsiyum-magnezyum eksikliğine de yol açabildiği görülmektedir. En sık meme ve prostat olmak üzere 16 ayrı kanser gelişiminde etkisi olduğu saptanmıştır.

D vitamini birikebilen vitamin olduğu için fazlalığında vücutta çeşitli sorunlara neden olabilmektedir. Böbrek taşı, böbrek yetmezliği, ani kalp ölümü, bulantı, kabızlık, algı bozuklukları, kontrolsüz hızlı kilo kaybı gibi sorunlara yol açabilmektedir. Bu nedenle kan düzeylerinde eksiklik saptanması durumunda doktor tavsiyesi ile takviye kullanılmalı, gereksiz ilaç kullanımından kaçınılması gerekmektedir.