Dede Korkut ve İslamiyet İlişkisi

Photo 181072795 © Alexander Mitr - Dreamstime.com

En çok bilinen hikaye geleneğimiz Dede Korkut hikayelerinden oluşuyor. Peki, Dede Korkut ve İslamiyet ilişkisi nasıldır? Bu hikayelere İslam geleneğini doğrultusunda yazılan hikayeler diyebiliriz. Dede Korkut hikayelerinin toplamı 12 hikayeden oluşuyor. Hepsinde İslam dininin yaşayış biçimine rastlıyoruz.

Oğuzlar Müslümandı. Hazreti Muhammed ile aynı dönemde yaşadılar. Büğdüz Emen, Hazreti Muhammed’in sahabesiydi. O dönemim İslam geleneğinde savaş başlamadan önce erkekler mutlaka abdest alır, abdestten sonra da namaz kılar, salavat getirirlerdi. Bu İslam topluluklarının uyguladığı dini bir adetti.

Deli Dumrul’da onun Azrail ile savaştığını görürüz. Bu aslında İslam açısından doğru değildir. Burada bir ilmihal eksikliği vardır. Dede Korkut hikayelerinde Şamanizm etkileri görülse de, Dede Korkut Oğuzları Müslümanlığa kalpten bağlıydılar. İbadetlerinde bu gönülden bağları açıkça görülür.

İslam dininde anne ve babaya saygı önemli bir konudur

Kuran-ı Kerim’de anne ve babaya yakınılmaması gerektiği özellikle vurgulanır. Oğuzlar bu kuralı benimsemişlerdi. Daha önce de var olan anne ve babaya saygı İslam dini ile daha da pekişti. Dede Korkut hikayeleri için Oğuzların, İslam dinini kabul ettikten sonra meydana çıkan kahramanlık öyküleridir diyebiliriz.

Dede Korkut hikayelerinin 12 tanesi ve ona ek olan mukaddimenin içinde, İslam dininin sayısız öğesi barınıyor. Dede Korkut, Hazreti Muhammed’e yakın bir dönemde yaşadı. Bunu şuradan tahmin ediyoruz. “ Hazreti Muhammed zamanına yakın Bayat boyundan Korkut Ata derler, bir er ortaya çıktı. O kişi Oğuz’un tam bilicisi idi. Ne derse olurdu, gaipten haberler verirdi. Hak Teala onun gönlüne ilham ederdi.” ( Ergin, 2005, 15)

Dede Korkut insanlara gaipten haber veriyordu. Keramet sahibi bir derviş olma ihtimali yüksekti. İslam dini, Hazreti Muhammed’in son peygamber olduğunu bildirir. Dede Korkut da Oğuzların İslam dini geldikten sonra başka bir dine geçmeyeceklerini bildiriyor. İslam dininde misafir çok önemlidir. Dede Korkut hikayelerinde misafir gelmeyen evlere kara sıfatı ekleniyor. Misafir gelmeyen evler kara ev olarak tanımlanıyor.

Dede Korkut hikayelerinde dua nasıl yer alır?

Dua, İslam dininde oldukça önemlidir. Dede Korkut hikayelerinde dua geniş bir yer tutar. Hikayelerde gördüğümüz en önemli İslam unsuru duadır. Dede Korkut hikayeleri mutlaka bir dua ile biter. Dede Korkut dua etmeden bir çocuğa isim verilmiyor. Dede Korkut hikayeleri, bir başka İslam unsuru olarak Allah’ın sıfatlarına yer veriyor. Bazı Dede Korkut hikayelerinde tasavvufa da değiniliyor.

Anne kavramı İslam geleneğinde hatta öncesinde de çok önemliydi. Anne her zaman kutsal ve yücedir. Hikayelerde anne her zaman üstün tutularak anlatılıyor. Kahramanlar annelerine hiçbir zaman saygıda kusur etmiyor.

Dede Korkut hikayelerinde yine İslam inanışında olduğu gibi ölüme isyan edilmiyor. Ölüm karşısında kahramanlar ağıt yakıyorlar, acılarını dile getiriyorlar fakat isyan etmiyorlar. Azrail’in can aldığı hikayelerde yer alıyor. Azrail İslam dininde ölüm meleği, insanların canını almakla görevlendirilmiş melek. Hikayelerde de kahramanların canlarını nasıl aldığına şahit oluyoruz.

Basat’ın Tepegöz’ü öldürdüğü hikayede, Basat salavat getirir Tepegöz’le arasına gelen kümbete vurur ve kümbet ikiye ayrılır. İslam adetlerinde bir işi yapmadan önce Allah’ın adını anmak, ondan güç almak, işin hayırlı bir şekilde olup bitmesi için gereklidir. Allah’ın adını anan kişinin yapmak istediği rahatlıkla gerçekleşir.

Dede Korkut hikayeleri İslam dünyasından isimlerle doludur. Zeliha, Yezidiler, İbrahim, Hasan, Firavun Kerim , İlyas, Muhammed Mustafa gibi isimleri görürüz. Dini kavramlar da karşımıza sıklıkla çıkar. Tekbir, şehadet, tövbe, teberrük, salavat gibi pek çok İslam terimi hikayelerde sıkça yer alır.