Dinimiz, Çocuklarımıza Eşit Davranmamızı Emrediyor

katherine-chase-uNNvGTSwFtw-unsplash
Fotoğraf: Katherine Chase-Unsplash

İslam, anne ve babalar ile bunların çocukları arasında hassas bir dengeye sahiptir. Bu bağlamda, anne ve babaların evlatları üzerinde türlü hakları vardır. Buna denk olarak da evlatlara da anne ve babaları üzerinde bazı haklar verildiği görülmüştür. Çocuklara güzel bir isim vermek, onları ahlak ve dini gereklere göre yetiştirmek ve kardeşler arasında hak gözetmek; anne ve babaların başlıca sorumlulukları arasındadır. Kardeşler arasında eşit muamele yapmak da Peygamber Efendimiz’in üzerinde durduğu konulardan biridir.

Hz. Muhammed kardeşler arasında nasıl davranılmasını tavsiye eder?

Peygamber Efendimiz hadislerinin çoğunda öğretmenlere, anne ve babalara çocuklara eşit davranmalarını emreder. Kendisi bu hususta kardeşler arasında yaş ya da cinsiyete bağlı konularda ayrım yapılmasını yasaklar. Aynı konuyu öğretmen öğrenci ilişkisine de aktarır. Burada da öğrenciler arasında zengin fakir ya da akraba yabancı gibi ayrım yapılmasını hoş karşılamaz. Efendimiz, bu konuları aşağıda sıralanan hadisler ile aktarır.

“Allah, öpücüğe varıncaya kadar her hususta, çocuklar arasında adaletli davranmanızı sever.” (El-Camius-Sağir)

“Bu ümmetten üç çocuğun talimini üzerine alan bir muallim, bunların zengin fakirini yan yana müsavi olarak talin etmezse, kıyamet günü hainlerle haşredilir.” (İbnu Sahnun)

Çocuklar arasında eşitlik sağlamak için izlenebilecek yollar nelerdir?

Ebeveynlerin çocuklar arasında eşitlik ve adaleti sağlamak üzere takip edebileceği belli başlı noktalar bulunur. Bu bağlamda, anne ve babaların her şeyden önce evlatları konusunda bir imtihanda olduklarını bilmeleri gerekir. Bu konuda Kur’an-ı Kerim’de “Mal ve çocuklarınızın sizin için birer imtihan olduğunu ve büyük mükafatın Allah katında bulunduğunu bilin.” (Enfal Suresi, 28. Ayet) buyrulur. Buradan anlaşılacağı üzere anne ve babaların evlatlarını yetiştirme konusunda oldukça bilinçli olması gerekir. Kardeşler arasında hak gözetmek de bu bilincin bir işaretidir.

Çocukların ilk rol modeli ebeveynleridir. Bu sebeple anne ve babalar, kardeş eşitliği ve adalet konusunda da onlara iyi birer örnek olmalıdır. Kardeşler arasında eşitliği sağlamak, hem kardeşlik bağlarının hem de diğer aile ilişkilerinin pekişmesine yardımcı olur. Peygamber Efendimiz bu hususta “İyi olması için evladına yardımcı olan ve iyi örnek olan anne babaya Allah rahmet etsin.” (Maksıdu’l Hasene) buyururlar. Buradan anlaşılacağı üzere evlada örnek olmak, Allah’ın rızasını almanın da bir yoludur.

İnsanlık tarihinin varoluşundan bu yana insanlar birbirlerine türlü bahaneler üreterek ayrım yapmıştır. Anne ve babaların yaş ve cinsiyet bahanesi ile bu ayrıma yöneldikleri de sık sık karşılaşılan bir durumdur. Bu bağlamda, bazı kültürlerde yaygın olarak erkek çocuğun kız olandan ön planda olduğu görülür. Oysaki Peygamber Efendimiz bu konuyu hiçbir vakitte hoş karşılamamıştır. Zaten İslam hükümlerine göre de çocuklar arasında kız veya erkek diyerek ayrım yapılması mümkün değildir. Cinsiyet konusunda olduğu gibi yaş konusunda da eşitlik gözetilmelidir. Hz. Muhammed’in de torunları Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin arasında yaş ayrımı yapmadığı bilinir.

Kardeşlere eşit davranılmadığı takdirde oluşabilecek problemler nelerdir? Anne ve babaların herhangi bir konuda kardeşler arasında ayrım yapması, neticede kıskançlık duygusunun oluşmasına sebep olur. Bu duygu da ilerleyen dönemlerde kardeşlik bağlarını koparır ve anne babaya karşı olan riayete de zarar verir. Çocuklarda oluşan bu kıskançlık, üstesinden gelinmediği zaman, yerini kızgınlığa bırakır.

Kardeş kıskançlığını esas alarak beslenen kızgınlık, arkadaş ve okul yaşamına yansır. Bu noktada, çocuğun sağlıklı insan ilişkileri kurmadığı ve derslerindeki başarısının da giderek düştüğü gözlemlenir.