Dinimiz islam’da ölçülü olmak nasıldır?

İslam 05 Nis 2021 İpek Atacan
islam'da ölçülü olmak
Patrick Fore-Unsplash

Akademik boyutta da ele alınan islam’da ölçülü olmak konusu aslında dini bir değer biçimidir. Buna göre değeri, insanla herhangi bir diğer olgu arasındaki bağlantı hali olarak ifade etmek mümkündür. Dinimizde ölçülü davranmaksa hem dünya hem de ahiret işlerinde aranır.

Peki, islam’da ölçülü olmak nasıl ifade edilir?

Dizimizde ölçülü tutum ve davranışları “itidal” terimiyle anlatmak mümkündür. Buna göre itidalin terim anlamı aşırı iki tavır arasında orta halin bulunması olarak ifade edilebilir. Kur’an-ı Kerim içerisinde yer alan ayeti kerimeler incelendiğinde doğrudan itidalin kullanıldığı görülmez. Ancak, insanın uyumlu ve itidal sahibi bir yapıda olduğundan bahsedilir.

Kur’an-ı Kerim ve hadislerde islam’da ölçülü olmak konusuna sıklıkla dikkat çekilir. Buralardan da anlaşılacağı üzere mümin kimselerin bir vasfı da her bakımdan ölçülü olmaktır. Yaşamda dengeyi yakalamak, dini kaynaklarda bahsi geçtiği üzere iyi ve hoş sayılan bir davranış biçimidir.

Kur’an-ı Kerim ayetlerinde ölçü kavramı nasıl işlenir?

Aşırılık, denge ve ölçü kavramları, İslam’ın temel kaynaklarında vurgu yapılan bazı terimlerdir. Buna göre, konuyla alakalı ayeti kerimelerden birinde şöyle buyrulur:

“İşte böylece, siz insanlara şahit olasınız, peygamber de size şahit olsun diye sizi aşırılıktan uzak bir ümmet yaptık. Biz bu yöneldiğin kıbleyi özellikle resule uyanlarla sırt çevirenleri açıkça ayırt edelim diye belirledik. Bu, Allah’ın hidayet verdiği kimselerden başkasına elbette ağır gelecektir. Allah imanınızı asla zayi edecek değildir. Çünkü Allah insanlara karşı çok şefkatli, çok merhametlidir.” (Bakara Suresi, 143. Ayet)

Başka yerlerde de bahsi geçtiği üzere Allahü Teala, Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed’in ümmetini vasat bir toplum yapmıştır. Burada vasattan kasıt orta yolu bulan, aşırılıktan uzak ve dengeli manası taşır. Dini kaynaklarda belirtilen sırat-ı müstakim kavramı da yine bu aşırılıktan uzak olmakla bağlantılı bir diğer konu olarak karşımıza çıkar.

İnsani bakımdan ölçülü davranmanın önemi nedir?

Ölçülü davranma konusu İslam’da ele alındığı kadar felsefi anlamda da araştırılan, incelenen ve yorumlanan bir konudur. Felsefi bakımdan incelendiğinde ölçülü davranış biçimi aynı zamanda adalet erdemi olarak kabul edilir. İslami bakımdan da ölçü bir değer biçimidir. Bu yaklaşımların her ikisinde de insanın ölçülü olabildiği sürece istikrarlı ve mutlu olabileceğine dikkat çekilir.

Bireysel bakımdan ölçülü olmak, dünya ve ahiret yaşamıyla alakalı denge kurmanın bir yoludur. Bu bakımdan Müslümanlara hem dünya yaşamında hem de ibadetlerde ölçülü davranmak öğütlenmiştir. Ölçü, mutluluk ve huzuru yakalama konusunda bir kıstastır. Ancak çoğu zaman tek başına yeterli olmayabilir. Bu noktada bireyin yaşadığı toplumun temel yapı taşlarının etkisi de son derece büyüktür. Adaletsizliğin baş gösterdiği bir toplumda, bireyin ölçülü olması yalnızca kendi lehinedir.

Sonuç olarak, İslam’ın temel öğretilerinden biri de ölçülü ve dengeli olup, aşırılıktan uzak durmak şeklindedir. Kur’an-ı Kerim’in tüm insanlık için bir rehber olduğu düşünüldüğünde, ölçü ve denge konusunun da kritik bir tavsiye anlamına geldiği anlaşılabilir. İnsan, başına gelen felaketlerden ancak sahip olduğu iyi hasletler yardımıyla kurtulabilir. Bu hasletlerden biri de yaşamın her alanında ölçüyü ve dengeyi yakalamaktır.

Yaşadığımız evreni incelediğimizde, canlı ve cansız tüm varlıkların bir düzen içerisinde ve denge halinde olduğunu görmek mümkündür. Yine canlının en küçük yapı taşı olan atomda da aynı düzen söz konusudur. Yani insan aklıyla düşünülebilecek en küçük ve büyük örneklerde ölçünün varlığı da ders alınması gereken bir ibrettir.