Ehli kıble kime denir? Önemi nedir?

İslam 17 Nis 2021 İpek Atacan
ehli kıble nedir
Samet Güler-Dreamstime.com

İslami bakımdan araştırmaya konu olan sorulardan biri de ehli kıble kime denir şeklindedir. Ehl-i İslam olarak da tabir edilen bu terimin kelime anlamı aslında “Kabe’ye dönerek namaz kılan Müslümanlar” manası taşır. Bu bakımdan, mezhep inancından bağımsız olarak Kabe’ye dönerek namaz kılan tüm Müslümanlar ehli kıble olarak isimlendirilirler.

İslami yaklaşımlar doğrultusunda ehli kıble kime denir?

Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed’in vefatından sonra başlamak üzere Kur’an-ı Kerim ve hadisi şerifin bazıları alimlerce farklı yorumlanmaya başlamıştır. Bunun bir getirisi olarak da imanla küfür veya müminle kafir arasındaki farklar konusunda bazı fikir ayrılıkları ortaya çıkmıştır. Bu noktada ortaya en sık atılan soruların başında da ehli kıble kime denir yer almaktadır.

Müslümanlar arasında İslami bakımdan herhangi bir alameti gösteren kimseye küfre bulaşsa dahi artık kafir denemeyeceği, çünkü bunların ehli kıble olduğu varsayımı vardır. Ancak İslam alimleri bu noktada tam zıt yorumlar yaparlar. Bu yorumlardan biri şu şekildedir:

“72 bidat fırkası, namaz kıldığı ve her ibadeti yaptığı halde, bir kısmı mülhid olmuş yani dinden çıkmıştır. Dinde sözbirliğiyle bildirilen bir inanışı veya bir işi inkâr eden, kâfir ve mürted olacağı için, La ilahe illallah dese, her ibadeti yapsa ve her günahtan da sakınsa bile, artık buna ehli kıble denmez.” (Hadika)

İslam inancında hükmü nedir?

Kıble, terim anlamıyla yönelinen şe manasına gelir. Bu bakımdan, yükümlü sayılan Müslümanların namaz ibadetini yaparken kıbleye yönelmesi gerekir. Hz. İbrahim tarafından inşa edilen Kabe, Müslümanların ilk kıblesidir. Ancak, zaman içerisinde ve henüz Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed yaşıyorken bu kıble değişmiş ve Mescid-i Haram olmuştur. Söz konusu durum Kur’an-ı Kerim içerisinde şu şekilde geçer:

“Biz senin, yüzünü göğe doğru çevirdiğini elbette görüyoruz. İşte şimdi kesin olarak seni memnun olacağın kıbleye döndürüyoruz. Artık yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir; nerede olursanız olun yüzünüzü o yöne çevirin. Kuşku yok ki kendilerine kitap verilenler bunun rablerinden gelmiş bir gerçek olduğunu elbette bilirler. Allah, onların yaptıklarından habersiz değildir.” (Bakara Suresi, 144. Ayet)

İlgili ayeti kerimenin tefsirinde geçtiği üzere Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed, kıblenin değiştirilmesi için Allah’a dua etmiştir. Bu duanın başlıca sebebi Yahudilerin, Müslümanların kıblesini o dönemde put evi olarak kullanılan yere çevirmesinden dolayı şımarmasıdır.

Diğer din ve inançlarda kıbleye bakış açısı nasıldır?

Kıble, İslamiyet inancında olduğu gibi Yahudilik ve Hristiyanlıkta da yeri olan bir kavramdır. Bu bakımdan, her üç dinin mensupları da ibadete başlayacakları vakit kıbleye yönelirler. Bu noktada İslamiyet kıble konusundaki evrenselliğiyle diğer inançlardan ayrılır.

Yahudilikte kıble Kral Süleyman tarafından inşa edilen Kudüs’tür. Hatta bu durumu Kitab-ı Mukaddes içerisinde de anlatılır. Bu bakımdan Yahudiler ibadet ve dua ederken Beyt-i Maktis’e yönelirler. Hristiyanlıkta ise kıble soğu yönü olarak kabul edilmiştir. Bu inanç doğrultusunda kiliselerin inşasında doğu tarafına doğru bir çıkıntı yapıldığı da dikkat çekmektedir.

Kısacası, kıble tüm semavi dinlerde yer alan bir konudur. Müslümanların ilk kıblesi Kabe’dir, ancak sonradan ilahi bir emirle kıble Mescid-i Haram olmuştur. Dinimizde kıble inancından doğan bir terim de ehli kıble şeklindedir. Buna göre Kabe’ye dönerek namaz kılanlara ehli kıble dendiği bilinir. Ancak dinle çelişen ve küfre bulaşan kimseler için İslam alimleri tarafından artık ehli kıble olmadıkları yönünde yorumlar yapılmıştır.