Eleştirel Düşünme Becerisi Nedir?

jonathan-klok-fadJ-bbc8Oo-unsplash

Akıl yürütmeden başlayıp, bilgiyi analiz etme süreciyle devam eden zihinsel sürece eleştirel düşünme denir. Günümüz dünyasında bilgi, tek bir aramayla ulaşılabilecek bir seviyeye gelmiştir. Dolayısıyla; eksik haber, yanlış bilgi ve duygu sömürüleriyle karşılaşmak oldukça olasıdır. Bu gibi durumlar karşısında en büyük zararı genç yaş aralığındaki kitle görür. Dolayısıyla bu yaş grubundaki çocukların eleştirel düşünme öğrenmesi son derece önemlidir.

Gençlere eleştirel düşünme becerisi kazandırmanın önemi nedir?

Çocuk ve ergen psikolojisiyle ilgilenen uzmanlar; eleştirel düşünce, iletişim, iş birliği ve yaratıcılığın erken yaşlarda öğretilmesi gerektiğine dikkat çekiyor. Bunlar arasında eleştirel düşünme dışında kalanlar diğer insanlarla anlaşabilme noktasında önemlidir. Oysa, bu tür düşünmenin önemi ferdi olarak başlar.

Bu düşünce sistemi inanç ve eylemle birleşen bir olgudur. Özellikle ergenlik döneminde bulunan gençlerin duyguları bir miktar karışıktır ve bunlarda bir arayış hali söz konusudur. Dolayısıyla genç grubun inanç, duygu ve eylemlerinin suiistimal edilebilmesi oldukça basittir. Çocukları ve gençleri kötü niyetli kimselerden korumanın tek yolu, onlara eleştirel düşünme becerisi kazandırmaktır.

Kritik düşünmenin faydaları nelerdir?

Aynı zamanda kritik düşünme olarak da bilinen eleştirel düşünme, diğer düşünce tarzlarından kolaylıkla ayrılır. Bu bağlamda eleştirel düşünme; mantıksal, deneysel, kuşkucu, realist ve analitiktir. Buna karşın eleştirel olmayan düşünce; sezgisel, arzuya dayalı ve mantıktan uzaktır.

Eleştirel düşünme becerisi kazanabilmiş bir birey bilgideki değişkenleri ayırt edebilir ve eksiklikleri fark edebilir. Kendisine herhangi bir şey söylendiğinde veri ve bulgulardan çıkarımlar yapabilir, karar verirken de akılcı dengeler kurabilir. Yani, kendisine yöneltilen bilgiye ya da söyleme körü körüne inanmaz.

Kritik düşünme becerisi, bireyin karar verme ve eyleme geçme noktasında mantık odaklı olmasını sağlar. Bu bağlamda kişi, özgürce karar verebilir, baskıya boğun eğmez ve sorunlar yokmuş gibi davranmaz. Bu beceriyi erken yaşta kazanmayı başaran çocuklarsa yetişkinlik döneminde; sorgulayan, empati kurabilen, soru sorabilen ve öz güven sahibi bir birey olur.

Çok yönlü düşünebilme gençleri hangi sorunlardan korur?

Eleştirel düşünme becerilerini; ayıklamak, neden ve sonuç ilişkisi kurmak, eleştirmek, çıkarım yapmak ve delil toplamak şeklinde çeşitlendirmek mümkündür. Buna göre ayıklama sırasında eldeki bilgilerden hangisinin doğru ve geçerli olduğu bulunur. Ardından neden ve sonuç ilişkisi kurularak bu bilgiler sağlam bir şekilde açıklanır.

Neden sonuç ilişkisinden yola çıkıldığında tümdengelim ve tümevarım şeklinde belli çıkarımlar yapılır. En sonunda da söz konusu konuda şüpheye yer bırakmayacak şekilde delil ve veri toplanır.

Uzun bir yol gibi görünse de bu tür düşünme becerisi kişiyi hayatı boyunca türlü problemlerden korur. Herhangi bir duygu sömürüsüne alet olmamak, bu düşünce tarzının en aktif olduğu konudur. İnsan fıtratı gereği duygusal bir varlıktır. Dolayısıyla; ailesi, parası ve inançları üzerinden sömürülebilmesi mümkündür. Bu sömürülerin başlıca örneği parasal dolandırıcılık ve dini sömürüdür.

Elindeki bilgiye kuşkucu yaklaşan, bunu analiz eden ve en sonunda çıkarımda bulunan bir kimse kolay kolay kandırılamaz. Bu noktada çocuklara eleştirel düşünce tarzını öğretmek hayati önem taşır.

Kısacası, eleştirel düşünme mantıksal bir yaklaşımdan çok insanların kendilerini koruyabildiği kişisel bir alandır. Erken yaşlarda bu sistemi benimseyen kimselerin yetişkinlikte daha mantıklı ve özgüvenli oldukları görülmektedir. Günümüz dünyası dijital anlamda büyük gelişmelere tanıklık etmektedir. Bu dünyanın yanlış haberlerinden ve bilgi kirliliğinden korunmanın tek yoluysa kuşkusuz olaylara eleştirel bir gözle bakabilmektir.