Esma ül hüsna Türk İslam edebiyatında nasıl ele alınmıştır?

İslam Contributor
Esma ül hüsna
Kaushik Panchal-Unsplash

Bir inceleme olarak bu yazımızda Türk İslam edebiyatında esma ül hüsna üzeründe duracağız. Şairleri için Allah ile ilgili olan şiirler onlar için bir şerefti. Bu alanda şiir yazmak önemli bir mertebeydi. Bu bağlamda Türk islam şairleri eserlerinde tevhid, münacat ve esma ül hüsna’yı konu alan pek çok şiir yazdılar.

Esma ül hüsna ile tek başına verilen eser sayısı da oldukça fazladır. Anlamını bilmeyenler olabilir diye onu da açıklamak isteriz. Bu tamlama, Allah’ın isimleri için kullanılır. 99 tanesi öne çıksa da daha fazla olduğu söylenir. Bu kelimeler derin anlamlar taşır.

Toplam kaç kelimedir? Günümüzde hala esma ül hüsna ile hem manzum hem de mensur eserler verilmektedir. Esma ül hüsna kelime anlamı olarak; en güzel isimler demektir. En güzel isimlerin Allah’a ait olması kaçınılmazdır. Mümünler dualarını  yaparlarken bu isimleri kullanarak dua ederler.

Esasen sayısı ile ilgili bilgileri hadislerden ediniyoruz. Haşr suresi’nin son üç ayetinde on altı ism-i şerif bulunur. Tirmizi İbn Mace rivayetinde hadisin sonunda doksan dokuz isim vermiştir. Tirmizi bu şekilde bir liste vermiş olsa da kendisi de bazı hadislere bakarak sayının doksan dokuz ile sınırlı kalmayacağını Kabul etmiştir.

Ayrıntılarıyla Türk İslam edebiyatında Esma ül hüsna

Burada bahsettiğimiz Esma ül Hüsna’dan birkaçını paylaşmak isteriz. Er Rahman, er-Rahim, er-Melik, el-Cebbar, er-Fettah, er-Alim. Bu ve benzeri kelimelerin manasını açıklayan, onları konu edinen eserler pek çok İslami edebiyat eseri karşımıza çıkar. Edebiyatımızda Allah’ın varlığını ve tek olmasını açıklayan eserlere tevhid eser denir.

Allah’a yalvarmayı , ondan af dilemeyi içeren eserlere de münacat denir. Bu iki tür de dini edebiyatın en önemli iki türü olarak kabul edilir. Bazı eserlerde tevhid ve  münacatlar Esma ül hüsna ile iç içe geçer. Edebiyatımızda müstakil olarak Esma ül hüsna’ya ayrılmış manzumeleri görürüz. Bu eserlerde Allah’ın isimleri kaside veya mesnevi şeklinde karşımıza çıkar. Süleyman Çelebi Vsiletü’n Necat adlı eserinde, 120 adet saymıştır. Şiirlerinde Esma ül hüsna’yı konu edinen diğer divan şairleri; Fuzuli, Sadri, Şeyhi ve Nabi’dir.

Önemli eserler nelerdir?

Dede Ömer Ruşeni “Der Kasemiyyat ü Münacat” adlı eserine, Esma ül hüsna’yı sayarak başlamıştır. Yetmiş beş beyitten oluşan bu münacatın ilk yirmi yedi beyiti Allah’ın isimlerine ayrılmıştır. Çelebi Halife Cevarihü’l_Kulub adlı eserinde, bir yenilik deneyerek, ebced harfleri sırasına göre ism-I şerifleri içeren bir eser meydana getirmiştir. Hüseyin bin Ahmed Sirozi Cam’iu’l Envar adlı manzum eserinde, 78 betiytte tam 220 adet sıralamıştır. Şemseddin-I Sivasi, Menakıb-ı İmam-ı A’zam adlı esrinde ilk on beş beyitte yine Allah’ın isimlerine yer vermiştir.

Türk dini edebiyatında azımsanmayacak sayıda Esma ül hüsna şerhi bulunur. Seyit Şerif Cürcani’ye ait olan Şerhu Esma ül hüsna, Fahreddin er-Razi’nin Levamiu’l –beyyinati adlı eseri bu anlamda örnek gösterilebilir. Aslında birebir Türkçe olarak tercüme etmek mümkün değildir. Bazı açıklamalar eklemek gerekir.

Türk İslam edebiyatında bu ismlerin açıklandığı şerhlerin yer almasının en önemli sebebi, Kuran-ı Kerim’de Allah’a dua ederken onun isimlerini kullanma tavsiyesi olmuştur. Müminler bu isimleri kullanmak istemişlerdir. Bugün pek çok Müslüman evinde Esma ül Hüsna’nın yer aldığı çerçeveleri evlerine asarlar. Kimi kimseler bu isimlerin yazılı olduğu muskaları kolye olarak boyunlarında taşırlar. Bu isimleri zikrederek ibadet ederler.

YAZI: ŞEBNEM KIRCI

 

 

Enjoy Ali Huda! Exclusive for your kids.