Gül Neyi Simgeler?

bence-balla-schottner-x68FaxTyx90-unsplash
Fotoğraf: Bence Balla-Unsplash

Gül, farklı özellikleri bakımından sembolleşmiş ve çeşitli benzetmeler yapılmak için kullanılır. Dini açıdan da sembolleşen bu çiçek, İslam peygamberi Hz. Muhammed’e benzetilir. Yunus Emre’nin mısralarında geçen “Çiçek eydür ey derviş gül Muhammed teridir.” benzetmesi de buna verilebilecek bir örnektir. Asırlardır süregelen gül benzetmesi toplumda bir gelenek halini alır. Bundan sonra da Müslümanlar, gül kokladığında ya da gül suyu ikram ederken Hz. Muhammed’i anarlar ve selatuselam getirirler.

Gül neden İslam’ın önemli simgesidir? İslam inancında gül hem güzelliği hem de Peygamber Efendimiz’i işaret eder. Rengi, kokusu ve şekliyle dikkat çeken gül, aynı zamanda cennet çiçeği olarak da bilinir. Bu çiçeğin sap kısmının dikenlerle kaplı olması da Allah’a giden yolu tasvir eder. Yani, dünya yaşamında başa gelen zorluk ve mücadelen sapmadan Allah’a ve ahirete varmayı simgeler.

Gül, tasavvuf edebiyatında da sıklıkla dile getirilir. Bu bağlamda Mevlana’nın eserlerinin çoğunda gülü kullandığı da dikkat çeken bir detaydır. Bunun yanı sıra peygamberlerin kıssalarında da gül ile karşılaşmak mümkün. Hz. İbrahim yakılmak üzere ateşe atıldığında, burası güllerle dolu bir bahçeye dönmüştür.

Hz. Muhammed ve gül arasındaki bağlantı nedir? Sembolleştirme geleneği Türkler için bir kültür biçimine dönüşmüştür. Bu bağlamda tarihin farklı dönemlerinde din büyükleri ile devlet adamlarına kendilerine uygun simgeler verilmiştir. Divan ve tasavvuf edebiyatında da sevgili, neredeyse her zaman güle benzetilir. Bu benzetmenin temelinde Hz. Muhammed’in sembolü sayılan gül vardır.

Gül, İslam peygamberine duyulan muhabbet ve sevginin işaretlerinden biridir. Ona sevgi ve muhabbet beslemek de imanın göstergesidir. Bu bağlamda gül, zaman zaman iman bütünlüğü ile de bağdaştırılan bir konudur.

Gül neleri simgeler? Gül, edebiyatın farklı dönemlerinde kullanılan bir motiftir. Bu bağlamda; her şeyin yakıştığı sevgili güldür. Bu çiçeğin gelişim dönemi ise anlamı bir miktar değiştirebilir. Yani; gülün gonca hali Hak ile baş başa olmayı, açılmış hali ise gönül sırrını dillendirmeyi ifade eder. Güllerin yaşam ömrü oldukça kısadır. Bunun için, güzelliğin yanı sıra dünya hayatının geçici olduğunu vurgulamak için de kullanılır. Gül, ahiret için ibadet etmeyi ve asıl olan yaşamın orada başlayacağını hatırlatan bir semboldür. İlahi güzelliği temsil etmesiyle gül, Hz. Muhammed’in de sembolü haline gelmiştir.

Gül, edebiyatta tek başına kullanıldığı gibi, bülbül ile beraber de kullanılır. Bu tarzda ele alınan mesneviler hakiki aşkı işlerler. Burada gül, Hz. Muhammed’in simgesiyken; bülbül de ona karşı duyulan manevi aşkın simgesidir. Bu aşk yolunda da sabırlı olmak ve başa gelen zorluklara göğüs germek gerekir.

Gül motifiyle tasarlanmış levha hilyelerde ne yazar? Verd-i Muhammedi olarak bilinen levha hilyeler; dal, yaprak ve bunların ortasında açan bir tane gülden oluşur. Gülün üzerinde Muhammed, yapraklarda ise; Ali, Fatıma, Hasan ve Hüseyin yazar. Diğer yapraklarda ise aşer-i mübeşşerenin adları ve Peygamber Efendimiz’in eşlerinin isimleri bulunur. Levhada kalan kısımlara Ashab-ı Kehf ve dört büyük halifenin isimleri işlenmiştir. Gülün hemen altında ise “Kim Peygamber Efendimiz’i vasfetmek isterse şöyle desin: Ne aşırı uzun, ne de kısa idi, ne toplu, ne de zayıf idi. İnsanların en güzeliydi. Siyah iri gözlü idi.”

Levha hilye örneğinden de anlaşılacağı üzere gül ile Hz. Muhammed’i bağdaştırmak bir gelenek halini almıştır. Mevlitlerde gül suyu ikram etmek ve bunlar için özel gül suyu şişeleri kullanmak da bu sembolleşmenin bir getirisidir.