Hadis Rivayetleri Nelere Göre Yapılmaktaydı?

ID 85802355 © P Bannon | Dreamstime.com
Ayasofya Camii'nden bir detay. ID 85802355 © P Bannon | Dreamstime.com

Vefatından sonra Hz. Muhammed’in sözleri ve sünnetleri rivayet edilerek günümüze kadar getirilmeyi başarılmıştır. Onun söylediklerini ve yaptıklarını hatırlayan kimseler, diğer Müslümanlara anlatmış ve onlar da diğer kişilere anlatarak yayılmasını sağlamıştır. Böylece günümüze kadar hadis-i şerifler korunabilmiştir.

Hadis rivayetlerinin başlangıcı: Hz. Muhammed’in vefatı yaklaştığında ve diğer Müslümanlar bunu anladığında Hz. Muhammed’in sözlerini unutmamak için kaydetme çabasına girmiştir. Bunu düzenlemek için de bir kısım sahabe hadis ilmine ve hadis rivayetinde göreve tahsis edilmiştir.

Hadis rivayetlerinin çoğalması ile bir endişe de doğmuştur. Hadislerin doğruluğu yansıtmaması, tam olarak hatırlanmaması gibi sebepler ile Hz. Muhammed’e ait olmayan cümleler ortaya çıkmaya başlamıştır.

Hz. Muhammed vefat etmeden önce hadis rivayetleri ile ilgili, “… Bir de her kim bile bile bana isnat ederek yalan uydurursa, cehennemdeki yerine hazırlansın…” buyurmuştur. (Müslim) Fakat Hz. Muhammed nadir de olsa bazı sahabeler için hadis yazma iznini vermiştir.

Hz. Muhammed’in hadis riyavetleri çoğalmaya başladığı zaman ortaya çıkan endişelerden biri hadis riyavetinin doğruluğu olduğu kadar, farklı anlaşılmasından da oluşmuştur. Hz. Muhammed’in bazı cümleleri ve bazı davranışları Müslümanlar arasında tartışma sebebi olmuştur.

Hadislerin doğruluğunun anlaşılması: Hadis rivayetlerin doğruluğunun anlaşılması için birkaç yol birden izlenmeye başlanmıştır. İlk olarak rivayet edilen hadis-i şerif Kur’an-ı Kerim ile karşılaştırıp ona uygun mu değil mi karar verilmiştir.

Kur’an-ı Kerim’i bırakarak hadis kitaplarına tapılabileceği düşüncesi birçok sahabenin hadis ve sünnet rivayeti yapmasına engel olmuştur. Bu sebeple Kur’an-ı Kerim’in ilmihali yapılmıştır. Kur’an’ın daima sünnetten önce geldiği anlatılmış ve hadis rivayetleri de buna göre yazılmıştır.

Bazı Müslümanların duydukları hadis rivayetleri ile gevşemekteydiler. Bunun sebebi Hz. Muhammed’in kendi nesli için söylediği müjdelerdi. Bu müjdeler, bazı Müslüman kimselerin cennete gideceğini buyurmaktaydı. Hadis rivayetlerindeki müjdeli haberler ile Müslümanlar yeteri kadar iman etmemeye ve bazı ibadetleri yerine getirmemeye başlamıştır.

Hz. Peygamber’e yalan atıfta bulunmak, hadis rivayetlerindeki en büyük sorunlardan biriydi. Hz. Muhammed hadis-i şerifinde yalan atıfta bulunanların cehenneme gideceğini buyursa bile, bunu yapan kimseler olmuştur. Bunlar için ayrıca önlemler alınmıştır.

Hadis rivayetinin artmasına karşı önlemler: Hadis rivayetlerinin arttığı dönemlerde Peygamber Efendimizin sözlerinin hangisinin ona ait olup olmadığı konusunda şüpheleri olanlar vardı. Bu şüpheleri gidermek ve bir hadisin doğruluğundan emin olmak için bazı adımlar atılarak önlemler alındı.

Bu önlemlerden biri şahit istemekti. Bir hadisin en az iki ravi tarafından aynı şekilde anlatılması istenmişti. Ardından rivayette bulunan kimselere yemin teklif edilerek, Allah şahit gösterilmişti.

Rivayet eden kimseler birbirlerini sürekli kontrol etmiştir. Ayrıca rivayette bulunan kimselerin hıfzı da kontrol edilmiştir. Eğer bir kişi güvenilir değilse, kötü davranışlarda bulunuyorsa, hafızası yeterince güçlü değilse bu raviden daha başka kanıtlar istenmekteydi. Ayrıca ravileri az hadis rivayet etmeye özendirerek, ortaya çıkan karışıklıkları minimuma indirmek hedeflenmiştir.

En çok hadis rivayet eden sahabe kimdir? Sayıca en çok hadis rivayet eden sahabe Ebu Hüreyre’dir. 5374 hadis rivayet etmiştir. Rivayet ettiği hadisleri yazıp yazmadığı bilinmemektedir. Müslüman olduktan sonra Medine’ye olan hicrete katılmış ve Hz. Muhammed ile olan yakınlığı o zamanlarda başlamıştır.

Hadis-i şerifler İslam’ın Kur’an-ı Kerim’den sonraki ikinci kaynağı olduğu için büyük bir özenle toplanmıştır. Enes b. Malik 2286 hadis, Abdullan b. Ömer b. El-Hattab 2630, Hz. Aişe validemiz ise 2210 hadis rivayet ederek Ebu Hüreyre’nin ardından en çok hadis rivayet eden sahabeler olmuştur.