Hızır Aleyhisselam Kimdir?

Tarih 28 Kas 2020 Contributor

Dini kaynaklarda zikredilen Hızır Aleyhisselam, peygamber soyundan geldiğine inanılan bir peygamber veya velidir. Bu bağlamda, bazı kaynaklarda Hz. Adem veya Hz. Nuh’un torunu olduğuna dair bilgilere yer verilir. Hızır’ın kelime manası “yeşilliği bol olan yer” şeklindedir. Bunun için Hızır isminin bir sıfat olduğu görüşleri de ortaya atılır.

Hz. Hızır, İslam literatüründe Allah’ın sevdiği kimselerden biri olarak kabul edilir. Bu bağlamda, kültürümüzde Hz. Hızır’ın kıyamete kadar insanlara yardım ettiği inancı yaygındır. Kendisi vefat etmesine rağmen ruhunun insan şeklinde muhtaç kimselere yardım ettiği söylenir

Hz. Muhammed Hızır Aleyhisselam için ne der?

Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed’in bir hadisinde, “Hızır aleyhisselam, otsuz kuru bir yerde oturduğunda, o yer birdenbire yemyeşil olur, peşi sıra dalgalanırdı.” (Sahih-i Buhari) buyururlar.

İlgili hadisten anlaşılacağı üzere Hz. Hızır, Peygamber Efendimiz tarafından bizzat zikredilmiş bir kimsedir. Sıfatının Hızır olması da hadiste bildirilen niteliğiyle bağlantılı bir konu olarak görülür. Hz. Hızır’ın zikredildiği tek yer burası değildir. Bu bağlamda kendisi, Hz. Muhammed tarafından Tebük Harbi sırasında da konuşulmuştur.

Tebük Harbi’nde Eshab-ı Kiram’ın şiir okunduğunu duyduğu ancak şiiri okuyanı görmedikleri rivayet edilir. Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed ise şiir okuyanın Hz. Hızır olduğunu dile getirirler.

Diğer dinlerde Hz. Hızır’dan bahsedilir mi?

Hızır aleyhisselam, diğer dinlerde doğrudan bu şekilde anılmaz. Ancak Hz. Hızır’ın hikayelerinin Yahudilikteki Elijah ve Yunan kültüründeki Aya Yorgi hikayeleriyle benzetildiği görülür. Bu noktada söz konusu olan diğer hikayelerin mitolojik boyuta ulaştığına dair bazı yorumlar yapılmaktadır.

Hz. Hızır’ın İslam kültüründeki yeri keramet ehli olmasıyla sınırlıdır. Bu bağlamda kendisi, güzel ahlakı ve bildiği diğer ilimlerle tanınır. Hz. Hızır, Kur’an-ı Kerim içerisinde doğrudan zikredilmez. Ancak İslam alimlerinin vardığı görüş birliğine göre Kehf Suresi’nde anlatılan kıssadaki kişi Hz. Hızır’dan başkası değildir. Bu bağlamda, Kehf Suresi’nde yer aldığı üzere Hızır aleyhisselam Hz. Musa’ya yol gösterici olarak gönderilmiştir. Ayrıca kendisi Allahü Teala tarafından öğretilen bir ilmi de bilmektedir.

Kehf Suresi’nin ilgili ayetinin tefsiri üzerinde İslam alimleri bazı yorumlar yapmıştır. Buna göre, Hz. Hızır’ın ilmi kendisine olağanüstü bir şekilde öğretilmiştir. Bu sebeple söz konusu keramete, “ledünni ilim” de denir. Bu ilim diğer peygamberlere öğretilenlerden oldukça farklıdır.

Türk kültürü bakımından Hz. Hızır’ın yeri nedir?

Hz. Hızır, Türk kültüründe yardıma ihtiyacı olana el uzatan ve peygamber olması muhtemel sayılan bir kimsedir. Kendisinin ölümsüz olduğu ya da kıyamete kadar yaşayacağı inancı vardır. Kılık değiştirip farklı görünümlerde bulunabildiği için de kendi söylemediği müddetçe kimse tarafından tanınması mümkün değildir.

Hızır aleyhisselam inancı özellikle Anadolu ve Orta Asya civarında yaygındır. Öyle ki, buradaki insanlar Hıdrellez adında bir halk bayramı da ortaya çıkarmıştır. Bu bayramın adı Hızır ve İlyas isimlerine dayandırılır. Buna göre, Hz. Hızır karadakilerin, Hz. İlyas ise denizdekilerin yardımına koşan veli kimselerdir. Her ikisinin de ölümsüzlük sırrına nail olduklarına inanılır. Ancak zaman içerisinde Hz. Hızır’ın ismi Hıdrellez bayramının öne çıkan motifi olmuştur.

Sonuç olarak, tüm dinlerde insanların yardımına koşan ve ölümsüz olan bir motife rastlanır. Ancak bu motifler zaman içerisinde değişmiş ve mitolojik bir öge haline dönüşmüştür. İslam inancında yer alan inançta ise Hz. Hızır ön plana çıkar. Hızır aleyhisselam, Hz. Muhammed’in hadislerinde doğrudan zikredildiği içinse mitolojik bir öge değil dini bir veli olarak kabul edilir.