İbadete aykırı davranış nedir?

Dua Contributor
aykırı davranış
Mark Stoop-Unsplash

İbadet adabına uymayan her türlü unsura ibadete aykırı davranış denir. Bu bakımdan salih Müslümanların ibadetlerimi en güzel biçimde tamamlamak için çaba sarf etmeleri gerekir. İbadet için aykırı sayılan tutumlar ibadetin türüne göre değişiklik gösterebilir. Namaz için bu tutumları mekruh veya ibadeti bozan şeyler olarak ikiye ayrılırlar.

İbadet adabı nedir?

İslam inancında ferdi ve toplumsal anlamda uyulması gereken çok sayıda adap kuralına yer verilir. Bunların başında gelenlerden biri de ibadet adabı olarak kabul edilir. İbadet adabı Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed’in de uymaya özen gösterdiği davranış biçimlerinden oluşur.

Yalnızca Alla için ibadet etmek, ibadette sürekli olmak, geçerli sebebi olmadan ibadet vaktini kaçırmamak ve ibadeti İslam kaynaklarında geçtiği üzere yapmak; ibadet adabı olarak sayılır. Bu biçimde ibadet etmek, yapılabilecek en doğru yaklaşımdır.

İslami bir terim olan müfsid ne demek?

Müfsid, İslami literatürde yapılmaya başlanmış bir ibadetin bozulmasına sebep olan unsur manasına gelir. Bu bakımdan da ibadete aykırı davranış olarak nitelendirilir. Müfsid özürlü ya da kasıtlı olarak yapılabilir. Buna göre hatayla yapılan müfsid için günah yazılmadığı konusunda görüş birliği mevcuttur. Ancak kasıtlı yapılan davranışlarda günah söz konusudur.

Müfsid, bedeni ya da mali her türlü ibadette karşılaşılabilecek bir unsurdur. Ancak ibadetle çelişen davranışlar en sık namaz ibadetinde karşılaşılır. Bu bakımdan namazı bozan unsurlar hakkında sıklıkla araştırma yapıldığı görülür.

Namaz açısından ibadete aykırı davranış nedir?

Namaz; farz, vacip ve sünnetten oluşan, beden ile yapılan bir ibadet biçimidir. Bu bağlamda, namazın doğru bir biçimde yapılabilmesi için ibadeti bozabilecek her türlü işten kaçınılması gerekir. Namazı bozan türlü durumlar vardır ve bunlar farklı derecelere sahiptir. Buna göre namaza aykırı işlerin mekruh ve namazı bozan olmak üzere ikiye ayrılması mümkündür.

Namaza aykırılık bakımından mekruh olan işler, genellikle namaz esnasında olur. Bunları en kısa haliyle kalbi meşgul eden işler olarak tanımlamak mümkündür. Namaz başta olmak üzere tüm ibadetlerde huşu içerisinde olmak gerekir. Bu bakımdan kişiyi huşudan uzaklaştıran tüm unsurlar mekruh olarak nitelendirilir.

Mekruh sayılan bazı eylemler; rüku ve secdedeki tesbihi kasten yapmamak (sünnet), Fatiha Suresini bilerek okumamak (vacip) şeklinde sıralanabilir. Yani namazın sünnet ve vaciplerini terk etmek de bir nevi ibadete aykırılık manasına gelir. Namazı bozan şeyler ise mekruh sayılan hallerden biraz daha farklıdır.

Namaz ibadeti belirli şartlara ve rükunlara sahiptir. Bunlardan birinin terk edilmesi ya da eksikliği durumunda ibadet bozulmuş sayılır. Şart ve rükunların terkine ek olarak yapılan bazı davranışların bütünüyse müfsidat-ı salat terimiyle ifade edilir. Yani, namazı bozan şeyler manasına gelir.

Namazı bozan şeyler; ibadet esnasında konuşmak, aşırıya kaçan bir eylemi gerçekleştirmek, kıbleden şaşmak, bir şeyler yemek, gülmek ya da bezginlik manasına gelen hareketler yapmaktır. Namazı bozan işlere bunlardan farklı örnekler vermek de mümkündür.

Kısacası, ibadet etmek insana manevi bakımdan değer kazandıran bir eylemdir. Allahü Teala katında bu eylemden rıza alabilmek içinse bazı adap kurallarına ve diğer şartlara uyulması gerekir. İbadetlerin tümü aykırı işler sebebiyle bozulabilir. Bunlar arasında en bariz örneklerin namaz için verilmesi mümkündür. Ancak aykırılık olarak kabul eden davranışlarda farklı derecelendirmeler vardır. Salih Müslümanlara bu noktada düşen vazife ibadet şartlarına uymak ve ibadet sırasında huşu içinde kalmayı başarmaktır.

YAZI: İPEK ATACAN