ilk müezzin kimdir? Nasıl anılır?

Önemli Şahsiyetler 30 Mar 2021 Contributor
islam'da ilk müezzin
Rizami Annuar-Dreamstime.com

Dinin ve namazın tebliğ edilmeye başlandığı yıllarda, İslam’da ilk müezzin kavramı da ortaya çıkmıştır. Konuyla alakalı müezzinliğin ilk kez Mekke’de ya da Medine’de ortaya çıktığına dair farklı yorumlar vardır. Buradan anlaşılacağı üzere Hz. Muhammed döneminde farklı yerlerde ezan okuyan ayrı müezzinler vardır.

Terim anlamıyla müezzin nedir?

Dinimizde müezzin denilince genellikle akla ezan okuyan kişi gelir. Bu terimin sözlük anlamına bakıldığında benzer şekilde ezan okuyan ve çağrıda bulunan anlamı görülür. Müezzin sözcüğü, Kur’an içerisinde de zikredilen bir ifadedir. Bu bakımdan Araf Suresi ile Yusuf Suresi içerisinde müezzine yer verildiği görülür.

İslamiyet’in tebliğ edilmesiyle birlikte Müslümanları namaza çağırmak için özel bir yol araştırılmaya başlanmıştır. Mekke döneminde böyle bir görevlendirme yapılmamış, dolayısıyla da İslam’da ilk müezzin Medine döneminde görev yapmaya başlamıştır.

İslam’da ilk müezzin kimdir?

Dinimizde müezzinlik görevini ilk olarak yerine getiren kişi, dini kaynaklarda Bilal-i Habeşi olarak geçer. Hz. Bilal, aslen Habeşli olan bir köledir. Kendisi aynı zamanda İslam’ı kabul ederek Allahü Teala’ya iman eden ilk sahabiler arasında yer alır.

Dönemin diğer Müslümanları gibi, Hz. Bilal de inancı dolayısıyla ağır işkencelere maruz kalmıştır. Ancak Bilal-i Habeşi türlü eziyetlere rağmen iman etmekten ve bunu dile getirmekten bir an olsun vazgeçmemiştir. Kendisi, sesinin güçlü ve gür olması sebebiyle de Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed tarafından müezzin olarak tayin edilmiştir.

Hz. Bilal, müezzinlik yaparken en başta sadece, haydi namaza manasına gelen “es-salah” diyerek çağrıda bulunmuştur. Ancak ezanın tam anlamıyla belirlenmesiyle birlikte ezan okumaya ve bu şekilde çağrıda bulunmaya başlamıştır. Hz. Bilal hakkında Hz. Ebubekir ve Hz. Ömer gibi büyük din adamlarının türlü hadisler rivayet ettiği bilinir. Bu bakımdan Bilal-i Habeşi, İslami kaynaklarda önemli bir yere de sahiptir.

İslam’ın diğer müezzinleri kimlerdir?

Müezzinlik görevi söz konusu olduğunda akla ilk olarak Bilal-i Habeşi gelir. Ancak İslam’ın ilk müezzinleri arasında başka isimler saymak da mümkündür. Ümmü Mektum ve Ebu Mahzure, bu müezzinler arasında yer alan isimlerdir. Bunların her biri Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed zamanında yaşamış ve ün yapmıştır.

Ümmü Mektum, İslam için yapılan daveti kabul eden ilk Müslümanlar arasındadır. Kendisi doğuştan görme engellidir. İslam’ı kabul ettikten sonraysa Hz. Muhammed tarafından verilen Abdullah ismini kullanmaya başlamıştır. İslami kaynaklarda Peygamber Efendimiz’in Ümmü Mektum’a iltifat ettiğine dair rivayetler yer alır. Hatta Hz. Muhammed’in Medine’den başka bir yere giderken bu ismi vekil bıraktığına dair bilgiler de vardır.

Ebu Mahzure, Mekke fetih edildikten sonra Müslüman olan bir kimsedir. Kureyş kabilesinin bir üyesi olan Ebu Mahzure sesi güzel bir kimsedir. Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed tarafından bu yönüyle fark edilmiş ve İslam’a davet edilmiştir.

Bilal-i Habeşi, Ümmü Mektum ve Ebu Mahzure; İslam’ın ilk müezzinleri olarak anılırlar. Bunlar arasında mertebe bakımından bir sıralama olmasına rağmen, bir arada ezan ve kamet okudukları da bilinir.

Bilal-i Habeşi, Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed vefat ettikten sonra müezzinlik yapmaya devam edememiştir. Bunun başlıca sebebi, ezanı bitiremeden ağlamaya başlamasıdır. Bilal-i Habeşi’nin bu kararından sonra yerine Sa’d bin Aiz getirilmiştir. Bundan böyle İslam’ın ilk müezzinleri arasında Sa’d bin Aiz de anılmaya başlamıştır. Ezan onlardan beri hiç dinmeden tüm dünyada okunmaya devam etmektedir.