İslam İlim Tarihi Kitaplarını Keşifteyiz

ashkan-forouzani-sfmsMZ7ezXw-unsplash
Fotoğraf: Ashkan Forouzani-Unsplash

İslam İlim Tarihi’ne doğru bir yolculuğa çıkarsak, yolda karşımıza pek çok kitap çıkacaktır. Beşinci ve 15. asırlar Batı’nın Doğu medeniyetlerine göre daha geride olduğu Orta Çağ dönemi. Batı o dönemde cahillikle mücadele ederken Doğu’da Müslümanlar mutluluk dönemi olarak adlandırılan Asr-ı Saadet döneminden başlayarak önemli eserler ortaya çıkardılar.

Asr-ı Saadet bütün insanlığa rahmet ve örnek olarak gönderilen Hz. Peygamber’in yaşadığı, meclisinde bulunanları terbiye edip yetiştirdiği, İslâmiyet’in bildirildiği ve tam anlamıyla uygulandığı zaman dilimini ifade ediyor.

Aynı dönemde Müslümanlar fethettikleri yerlere ilimi götürdüler. Daha sonraki yıllarda kitap ve kütüphanelerden uzaklaşılan modern bir çağa geçiş yaşansa da bugün tekrar İslam ilim tarihine ulaşabileceğimiz kitaplara ulaşmak mümkün. İsmail E. Erünsal’ın “Orta Çağ İslam Dünyasında Kitap ve Kütüphane” adlı eseri bu alandaki boşluğu gidermeye yönelik bir kazanım. İsmail E. Erünsal sahaflar ve sahaflık üzerine pek çok eser yayınladı.

Son yıllarda sahaflar ve orijinal baskıların öneminin daha iyi anlaşıldığı bir anlayış kazandık. İsmail E. Erünsal ilk asırlardaki ezber kitaplar için bakın ne diyor: “Ortaçağ İslam dünyasında bir konuda ezberlenip nakledilen rivayetlerin de kitap olarak  adlandırıldığını görüyoruz. Kitabın gelişimi ve bugünkü şeklini alışı, geçirdiği birkaç evreden sonra olmuştur. Antik Çağ’lardaki mevcut kitap şekilleri, milattan sonra bazı değişimler geçirmiştir. Bu değişimler Orta Çağ’ın ilk asırlarında devam etmişse de, kitap bugünkü şeklini kağıdın yaygın olarak İslam dünyasına girişiyle hicri ikinci asırda almaya başlamıştı.”

O dönemde Mekke ve Medine’ye yayılan ilmi çalışmalar yapılıyordu. Peygamberimiz ile ilgili rivayetlerin derlenmesi önemli bir konuydu. Mescitlerde yapılan derslerde bu derlenen rivayetler aktarılıyordu. Rivayetlerin ezberlenmesi de gelecek nesillere aktarılması adına önemseniyordu. Camilerde yapılan derslerde hocalar farklı konularda derslere yer veriyordu. Şiir o dönemin en önemsenen derslerinden biriydi. Arapça nahiv ve şiir okumak isteyenler gün ortasına kadar bir araya gelerek ders işliyorlardı.

Öğrenciler uzun bir dönemin sonunda işledikleri dersleri kitaba geçirme iznini alabiliyorlardı. Ünlü dil bilgini Halil b. Ahmed (v. 175/791) bir kitabın rivayet iznini almak için yıllarca aynı ders halkasına katılmıştı.

İslam ilmiyle ilgili karşımıza çıkan kitaplardan bir tanesi de Ahmed Cebbar’ın “İslam Bilim Tarihi” kitabı. Bu kitaplar bilindiği üzere Arapça’dan tercüme ediliyor. Müslüman alimler kendilerinden önceki bilim geleneklerini tevarüs edip onlarla özgün bir diyalog kurarak bilimler tarihine çok önemli katkılarda bulunuyorlar. Ahmed Cebbar’ın kitabında İslam medeniyetinin ilk bilimsel çalışmaları, 15. asrın ortalarına kadar devam eden bir röportaj dizisi olarak ele alınıyor. İslam ilmi üzerine son 50 yılı kapsayan bir çalışma da kitapta yer alıyor.

Fuat Sezgin’in İslam ilimleri konusunda pek çok kitabı bulunuyor. İslam Uygarlığında Mimari, Geometri, Fizik, Kimya, Tıp Saatler, Optik, Mineraller, Savaş Tekniği, Antik Objeler kitabı bilgi edinebileceğiniz iyi bir araştırma. Yazarın İslam Uygarlığında Astronomi, Coğrafya ve Denizcilik adlı bir başka kitabı da ilginizi çekebilir.

Bir diğer kaynak Profesör Osman Bakar’ın “İslam Bilim Tarihi ve Felsefesi” kitabı. Bu kitapta yer alan makaleler, İslam dünyasında hicri 3. asırdan itibaren geliştirilen farklı ilimlerin ardındaki ilkeleri ve İslami eğitimin farklı şubeleriyle alakalı olarak bilimin yerini ele almakta. Profesör Osman Bakar, İslam bilimini tarif ederken, bu ilimlerin organik olarak İslam’ın temel öğretileriyle nasıl alakalı olduklarını gösteriyor.

Abdullah Kocayürek beş kitaptan oluşan seti ile iyi bir araştırmayı karşımıza çıkarıyor. Beş kitap 750 yılından başlayarak 2017’ye kadar uzanan geniş bir dönemi kapsıyor.

 

İlgili makaleler
ID 23608611 © Salajean | Dreamstime.com Kültür Şebnem Cengizalp 03-Ağu-2020 Motif Motif Halıcılık
Görüş
Görüş 03-Ağu-2020
Author
Şebnem Cengizalp
Yazar

Pek çok tanımı bulunan kültür kavramı, genel bir tanımı ile bireyin yaşadığı toplum içinde öğrendiklerini nesilden nesle aktardığı bir bilgi mirasıdır diyebiliriz. Toplumun yaşadığı coğrafya ve iklime göre dil ve dinin de içinde bulunduğu unsurlarla gelenek göreneklerin oluşturulmuş halidir.

Devamı Devamı
ID 168017710 © By Daphnusia | Dreamstime.com Kültür Şebnem Cengizalp 14-Tem-2020 İslam Diplomasisinde Hediye ID 33625401 © Lenutaidi | Dreamstime.com Kültür Neslihan Dilek 09-Tem-2020 Zengin Kültürüyle Osmanlı’da Kahve Fincanları