SalamWebToday Haber Bülteni
Haftalık SalamWebToday makalelerini almak için kaydolun!
Üzgünüz, şu nedenden dolayı hata oluştu:
Abone olarak, SalamWeb Şartları ve Gizlilik Politikası 'nı kabul etmiş olursunuz.
Haber bülteni yazıları

İslam tarihi kaynakları nelerdir?

Tarih 06 Oca 2021
Kültür-Sanat
roman-kraft-X1exjxxBho4-unsplash
Roman Kraft-Unsplash

İslam tarihi kaynakları, 7. yüzyıldan başlayıp modern çağlara kadar ulaşan dönem hakkında bilgi edinmemizi sağlar. Buna göre, İslami açıdan tarihçiliğin Siyer ve Megazi kitapları ile başladığı düşünülür. Bu kaynaklar, Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed’in yaşamını esas almıştır. Ancak söz konusu kaynakların bunlarla sınırlandırılması mümkün değildir.

Tarih bilmenin kişiye sağladığı türlü faydalar vardır. Bu faydalardan ilki, söz konusu süreçte meydana gelen toplumsal olayların doğru yorumlanmasıdır. Bir toplumda yaşanan; olaylar, acılar, zaferler, kayıplar ve buna benzer diğer etkenler, toplumun tüm yapısını etkiler. Dini gelişmeler de bu yapıyı etkileyen faktörlerdir. Bu bakımdan İslam’ı tarihi kaynaklardan da öğrenmek gerekir.

Erken dönem İslam tarihi kaynakları nelerdir?

Dinimizce kabul gören en temel kaynaklar kutsal kitabımız Kur’an-ı Kerim ile sahih hadis kitaplarıdır. Bunlara ek olarak Siyer ve Megazi kitapları da ilk dönem İslam tarihi kaynakları olarak kabul edilirler. Başta Hz. Muhammed’in yaşamını ele alan bu kitaplar, zaman içerisinde genişletilmiş ve dini anlamda türlü konuların işlendiği bir hale dönüşmüştür.

Tarih sayfalarının ilerlemesiyle birlikte İslam’da oluşan tarihçilik anlayışı da gelişmiş ve yenilenmiştir. Bir müddet sonra tarihi kaynaklar; genel, özel, biyografi ve mesleki kitaplar olmak üzere dört ayrı dala ayrılmıştır.

Genel tarih ve özel tarih kaynakları nelerdir?

İslam tarihçiliğinde yer alan genel tarih kitaplarının başlangıcı Hz. Adem’e dayanır. Bundan sonra da kronolojik sıraya uyarak Hz. Muhammed dönemine kadar gelen peygamberler konu edilir. Genel tarih kaynakları arasında kabul edilen en önemli eser, Taberi’ye ait Kitab’ül Rüsul ve’l Mülug şeklindedir.

Özel tarih kaynakları, genel tarih kaynaklarına nispeten daha dar bir alan ve süreci kapsar. Vekayiname olarak da bilinen özel tarih kaynaklarında ağırlıklı olarak bölge ve zümre tarihinden bahsedilir. Futuhu’l Buldan (Belazuri) ve Tarih-i Bağdat (Bağdadi) bu alanda yazılmış ünlü eserler olarak sıralanabilir.

Biyografiler İslami kaynaklar arasında en geniş yer teşkil eden eserlerdir. Bu alandaki ilk örnek Tabakatı Sahabe (İbn-i Sa’d) şeklindedir. Mesleki eserler ise çoğunlukla yol ve coğrafyayla alakalıdır.

İslam tarihi ve sanatlarında hangi konular işlenir?

İslam tarihini öğrenmek, Müslümanlığın nasıl doğduğunu ve günümüze hangi şartlarda ulaştığını anlamanın bir yoludur. Buna göre, ilahiyat fakültelerinde türlü dalların yer aldığı görülür. İslam tarihi ve sanatları da bu alanların başında yer alır.

Söz konusu dalda; İslam’ın nasıl doğduğu, dönüm noktası sayılan siyasi ve sosyal olaylar, İslam öncesi Arap tolumu, sanatın gelişmesi ve diğer Müslüman devletlere yer verilir. Tarihi bilmek, bir dini anlamanın olmazsa olmaz detaylarından biridir.

Müslüman bir kişi, Kur’an-ı kerim ayetleri ve hadislerin ışında yaşama sorumluluğuna sahiptir. Ancak dinimiz hakkında daha farklı bilgiler öğrenmek ve tarihi süreci anlamak isteyenlerin İslami kitapları okuması da mümkündür. Zaten bizlere gönderilen ilk ayeti kerime de okumakla alakalıdır.

İslam tarihiyle alakadar olmanın bazı avantajları vardır. Tarih kaynaklarını tarayarak; toplumsal bir bilinç kazanabilir, geleceği daha iyi şekillendirebilir ve neden sonuç ilişkisi kurmaya başlayabilirsiniz. İslam tarihi bugünkü İslam medeniyetinin gelişimini inceler.

Bilgi, insanın sahip olabileceği en kıymetli hazinedir. Bilgi değerli olduğu için tarih bilimi de oldukça önemlidir. Büyük devletlerin arşivlerinde tutulan tarihi kaynaklar da bilginin ne denli önemli olduğunun bir kanıtıdır. Bizlere düşen olabildiğince okumak ve dinimiz hakkında tarihsel bilgilere de sahip olmaktır.

YAZI: İPEK ATACAN