İslam ve Yolculuk Adabı

Photo 55674277 © Maryna Kordiumova - Dreamstime.com

İslam inancında insanlar türlü ibadetlerle yükümlü tutulurken, bu yükümlülükler bazı durumlarda hafifletilmiştir. Yolculuk durumu da kişinin dini olarak sorumluluklarının hafifletildiği ya da ertelendiği bir süreçtir. Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed de yaşamının farklı dönemlerinde çeşitli amaçlarla yolculuğa çıkmış ve bazı adap kurallarına uymuştur.

Hz. Muhammed’in yolculukları sırasında izlediği bazı adap kurallarını ise şu şekilde sıralamak mümkündür: Yolculuk öncesi aile bireyleri ve dostlarla vedalaşmak, yolculuğa sabah saatlerinde çıkmak, mümkünse tek başına yolculuk yapmamak ve dua etmek.

Aile bireyleri ve tanıdıklarla vedalaşmak: Hz. Muhammed’in yolculuk öncesinde çevresindeki insanlarla vedalaşmayı ihmal etmediği bilinir. Aynı şekilde kendisi bir başkası yolculuğa çıkacağı vakitlerde de uğurlamaya giderdi. Yolculuk öncesinde diğer kimselerle vedalaşmanın alt yapısında yatan neden ise duadır. Geride kalan insanlar, giden kişiler için iyi niyetli dualar ederler. Kişi yolculuk öncesi vedalaşmayı ihmal ettiğinde ise bu dualardan mahrum kalır.

Gruplar halinde yolculuk etmek: Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed bir hadisinde, “Eğer insanlar, yalnız başına yolculuk yapmanın sakıncalarını benim kadar bilmiş olsalardı, kimse geceleyin tek başına yola çıkmazdı.” (Buhari) buyurular. Özellikle uzun yolculuklar türlü sıkıntılarla karşılaşma olasılığı taşıdığı için tek başına yapmak için uygun değildir. Hz. Muhammed de ümmetini bu konuda kesin bir dille uyarır.

Hz. Muhammed’in Müslümanları uyardığı bir nokta da yolculuk yapılacak gruptaki kişilerden birinin başkan olarak seçilmesidir. Bunun sebebi ise yol boyunca çıkabilecek fikir ayrılıklarının ve tartışmaların önüne geçmektir. Yolculuk öncesinde grup için bir lider seçmek ve bu kimseye uymak, karşılaşılacak problemleri önlemeye yardımcı olur.

Yolculuğa çıkmak için sabah saatlerini tercih etmek: Ka’b bin Malik’ten rivayet edildiği üzere Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed Tebük Seferi’ne Perşembe günü çıkar ve kendisi sefere bu günde çıkmayı sever. (Buhari) Kendisi, yolculuk için Perşembe gününü tercih etmenin yanı sıra, mutlaka sabah saatlerinde yola koyulmaya da dikkat ederdi.

Herhangi bir amaçla yolculuğa çıkarken sabah saatlerini tercih etmek, kişinin bu vakitte dağıtılan nimetlere erişmesini kolaylaştırır. Hz. Muhammed’in, dua ederken bu konuyu da göz önüne alarak “Allah’ım, sabahın erken saatlerini ümmetim için bereketli kıl.” (Ebu Davud) dediği bilinir. Üstelik sabah saatleri gece karşılaşılabilecek olası felaketleri de daha az taşır.

Yolculukta dua etmek: Dua etmek bir Müslüman’ın en değerli sığınadır. Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed de dua etmeyi yaşamın her alanına taşımış ve kesinlikle ihmal etmemiştir. Kendisinin mutlaka dua ettiği zamanlardan biri de yolculuk vakitleridir. Kişinin dua ederek Allah’a sığınması ile birlikte uzun yollar kısalır, zor vakitler de O’nun izniyle kolaylıkla atlatılır.

İslam dininde yolculuk yapan kişiye sağlanan kolaylıklar nelerdir? Yolculuk, kişinin ikamet ettiği yerden bir başka yere hareket etmesidir. Dinimizde şart koşulan bazı hükümlerin yolcular için hafifletildiği görülür. Bu şartlardan başlıcaları ise; Ramazan orucunu daha sonra tutmak, nafile namazın terk edilmesi ya da daha sonra kılınması, Cuma namazı yükümlülüğün düşmesi ve kurban kesme yükümlülüğün düşmesi şeklindedir.

Kur’an-ı Kerim’de yer alan bir ayeti kerimede, “Sadakalar (zekat gelirleri) ancak şunlar içindir: Yoksullar, düşkünler, sadakaların toplanmasında görevli olanlar, kalpleri kazanılacak olanlar, azat edilecek köleler, Allah yolunda (çalışanlar) ve yolda kalmışlar. İşte Allah’ın kesin buyruğu budur. Allah bilmekte ve hikmetle yönetmektedir.” (Tevbe Suresi, 60. Ayet) buyrulur. Buradan yola çıkarak yolda kalan yolcuların da zekat alabilecek konumda olduğu anlaşılır. Bu durum da İslam’ın yolcular için sağladığı kolaylıklardan biridir.