İslamiyet’te Sakal ve Saç Uzatmasıyla İlgili Yorumlar

Photo 140962613 © Nazile Keskin - Dreamstime.com

İslam inancında yer alan hükümler, temelde büyük bir parçadır. Bu hükümler ile günlük ve sosyal yaşama bazı düzenlemeler getirilmiş ve insan işlerinin kolaylaştırılması hedeflenmiştir. Erkekler için değinilen İslamiyet’te sakal ve saç uzatmanın hükmü de ele alınan bu düzenlemelerden biridir.

Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed, Müslümanları gerektiği zamanlarda uyarmış ve bazı telkinlerde bulunmuştur. Kendisi tarafından yapılan bu telkinlerin ağırlıklı kısmı itikadi ve ahlaki alandadır. Ancak Hz. Muhammed’in kılık ve kıyafet konusunda Müslümanları zaman zaman uyardığı da bilinir.

Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed İslamiyet’te sakal ve saç konusunda erkekler için ne demiştir? Hz. Muhammed’in bir hadisinde, “Müşriklere muhalefet ediniz, sakalları çoğaltınız, bıyıkları kesiniz.” (Müslim) buyrulur. Buradan anlaşılacağı üzere sakal uzatmak, İslamiyet’in yayıldığı ilk dönemlerde Müslüman erkekler ile müşrikleri ayırt etmenin bir yoludur.

İslamiyet’te sakal neden uzatılır?

Başta Hz. Muhammed’in ashabından olanları ayırt etmek için yönelim sağlanan saç ve sakal uzatma mevzusunda, sonradan farklı görüşler ortaya atılmıştır. Bu bağlamda, erkekler için sakal uzatmanın dini bir emir olup olmadığı konusundaki görüş ayrılıkları günümüzde de devam etmektedir.

İslam’a göre erkekler için saç ve sakal nasıl olmalıdır? İslami kaynaklarda geçtiği üzere erkekler, bıyıklarını kısaltıp saç ve sakallarını uzatmalıdır. Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed’in de saçlarını çoğu zaman omuzlarına gelecek kadar uzattığı bilinir. Ancak kendisinin saçlarını kısalttığı zamanlar da olmuştur.

Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed’in saçlarını hem kısa hem de uzun kullanması, İslam alimlerinin bu yaklaşımı kişisel bir tercih olarak değerlendirmesine neden olur. Hz. Muhammed’in yaşamı boyunca yatığı tüm hareketler Müslüman alemi için sünnet kabul edildiğinden, saç ve sakal konusunda da aynı şekilde yaklaşılır. Ancak erkekler için saç, sakal ve bıyık konusunun yaşanan dönem ve geleneklerden ayrı tutulamayacağı konusunda bir görüş birliği sağlanmıştır.

Saç kadınlar, sakal da erkekler için süs müdür? Cami’üs Sağir’den aktarıldığı üzere melekler “Kadınları saç örgüsü, erkekleri de sakal ile süsleyen Allah’ı teşbih ederiz” diyerek zikir ederler. Buradan da anlaşılacağı üzere bazı kaynaklarda saç ve sakal, kadın ve erkekler için fıtrattan sayılır. Yani bir kimsenin saç ya da sakalını istemsiz bir şekilde kesmenin İslam inancında bir yeri yoktur.

Günümüzde saç ve sakal uzatılması

İslam alimleri arasında erkekler için saç ve sakal konusunu risaletin gereği ve sünnet olarak kabul edenler bulunur. Aynı şekilde saç ve sakalı kesmenin haram olduğunu savunan bazı yorumlarla karşılaşmak da mümkündür.

Saç ve sakal konusundaki bu fikir ayrılıkları, aşırıya kaçıldığında din kardeşleri arasındaki ilişkinin zarar görmesine neden olur. Bu bağlamda; saç ve sakal konusunu sünnet ve gereklilik olarak görenlerle, kültürel ve örfi bir öge olarak görenlerin birbirlerine hoşgörü ile yaklaşması gerekir.

Aksi takdirde şekilsel bir konu üzerinde verilen bu uzun tartışmalar İslamiyet’in hoşgörü ve sevgi kalıpları ile çelişir. Bu durumda da dinin özü, temel ilkeleri ve amacı gibi esas konulara odaklanmayı ve yoğunlaşmayı engeller.

Kadınların saç kesmesi konusundaki yorumlar: İslam alimleri, dini kaynaklardan yola çıkarak tıpkı erkekler için olduğu gibi kadınların saçları konusunda da bazı yorumlara varırlar. Bu yorumlardan ilki Hz. Ali’den aktarıldığı üzere Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed’in kadınlara saç kesimini nehyetmesi üzerinedir. (Tirmizi) Buradan yola çıkıldığında kimi alimler, kadınların saç kesmesinin caiz olmadığı sonucuna varmıştır. Ancak günümüzde erkekler konusunda olduğu gibi burada da örfi geleneklere ve adetlere ağırlık verildiği görülebilir.