islam’da ıskat nedir? Nasıl bir ibadettir?

İslam Contributor
Kuran
Joanne Zhe-Dreamstime

Vefat eden kişilerin ibadetlerindeki eksikliklerini tamamlayabilmeleri için islam’da ıskat yapılabilir. Bu durum ölmüş kişinin ailesi veya çevresindeki kimseler tarafından yerine getirilen bir davranıştır. Her sene yapılamayan ibadetler için belirlenen altın miktarının yoksul kimselere sadaka olarak verilmesiyle gerçekleştirilir.

Terim anlamıyla islam’da ıskat nedir?

Iskat yapılması, vefat eden kişinin ibadet borçlarını ödemeyi amaçlar. Bu sebeple yapılamayan ibadetler için fidye ödenmesi, kişinin Allah’a karşı borçlu olmaması sağlanır. Bir kimsenin vefatının ardından ıskat yapılabilmesi için vefatından önce vasiyette bulunması önemlidir. Vasiyette ibadetlerinin ne kadarını yapmadığını söylemesi ıskat miktarının doğru hesaplanmasına yardımcı olur.

Ölmüşlerin yakınları tarafından yapılan ıskatta ödenen paralar yoksul veya yardıma ihtiyacı olan kimselere verilmelidir. Bir tür sadaka olduğu için paranın verildiği kimsenin gururunu kırmamak, incitmemek önemlidir. Yardım alan kişilerin de aldıkları parayla ihtiyaçlarını gidermesi, haram işlere bulaşmaması gerekir.

Borçları düşürmek amacıyla yapılan bu işlem alimler arasında tartışma yaratır. Yapılması caiz olan bir işlem olsa da Allah’ın kabul edip etmeyeceği belli değildir. Ancak ölmüş kimsenin adına sadaka verildiği için borçlar silinmese dahi sevap kazanıyor olması kesindir. Bu bağlamda, İslam’da ıskat hem dinen hem de geleneklerden ötürü yapılabilen bir iştir.

Hangi Müslümanlar için ıskat yapılması uygundur?

Her mümin Allah için çalışır, çabalar, ibadet eder. Zaman zaman bu ibadetlerin yapılamaması bir kimsenin imansız olduğunu göstermez. Yeterince güçlü bir imana sahip olamadığını, şeytana ve nefsine yenik düştüğünü gösterir. Ancak ibadetler geçerli sebeplerden dolayı yapılamazsa Allah’a karşı yükümlü olunan bir borç olmaz.

Hayatında hiç namaz kılmayan, oruç tutmayan, kurban kesmeyen kimseler için bile ıskat verilebilir. Buradaki amaç Allah’a kavuşan kişilerin sevap kazanması, cennete daha kolay ulaşabilmesidir. Bu sebeple bir kimsenin adına ıskatta bulunurken onun ne kadar imanlı olduğu, ibadetleri ne sıklıkla yaptığı düşünülmez. Müslümanların tamamı Allah’a karşı olan borçlarından dolayı insanlara değil Allah’a hesap vermekle yükümlüdür.

Vefat eden kişinin yakınlarında yardıma ihtiyacı olan kimse yoksa yardım kuruluşlarına aynı niyetle bağış yapılabilir. Bazı durumlarda camilerin imamlarından, mahalle muhtarlarından yardım alınarak doğru kişilere yardımcı olunabilir. İyilikler iyiliği doğuracağı için ıskat yapılan kişi kadar bu ıskata yardımcı olan kimseler de salih ameller kazanır.

Verilecek ıskat hesabı nasıl yapılmalıdır?

Bir kimse vefat ettikten sonra namaz borcunun hesaplanması gerekir. Buna göre borcun ederi bir yıl için yaklaşık otuz altı gram bilezik kabul edilir. Beş tam altın da bir sene için kullanılabilecek miktardır. Kişinin borcu kaç seneden oluşuyorsa bu miktarın katlarının verilmesi gerekir. Altın yerine eşdeğer miktarda para verilmesi de uygun bulunur ancak tam hesabın yapılması için altın verilmesi daha doğrudur.

Eğer belirlenen altın miktarı çok yüksekse devir işlemi yapılmalıdır. Devir yapılırken yardımın verileceği kimselerden altınları alıp geri vermek gerekir. Örneğin bir kimsenin beş senelik borcu varsa ancak maddi durumlar gereğince yalnızca beş altın mevcutsa devir yapılır. Buna göre, beş altını bir kişiye beş kez vermek, dört kez geri almak devrin yapılmasını sağlar.

Ramazan oruçlarında verilen ıskat yaklaşık bir altına tekabil eder. Bir altının değeriyse 7,2 gram bilezik olarak hesaplanır. Ölmüş kişinin niyetiyle verilen sadakada vefat eden kişi adına ıskat için hediye edildiğini söylenmelidir. Yeterli miktarda altın veya eşdeğer para bulunamıyorsa oruç ıskatında da devir işlemi yapılabilir.

 

Enjoy Ali Huda! Exclusive for your kids.