İslamiyet’te Kul Hakkı Yemenin Hükmü Nedir?

Arabic calligraphy from the Quran - Al Ihlas
© Zamir Kadyzhev | Dreamstime.com

İslamiyet, kul hakkı işleyenlerin ağır bir vebale girdiğini dile getirir. Bu bağlamda, kul hakkı işleyen kişi ancak hak sahibinden helallik aldığında Allah tarafından bağışlanır. Hak sahibi helallik vermediği müddetçe, Allah da günah işleyen kulunu affetmez. Bu durum hem Kur’an-ı Kerim’de hem de Hz. Muhammed’in hadisi şeriflerinde sık sık tekrar edilir.

Kul hakkı nedir? Kul hakkı, adından da anlaşılacağı üzere kulların birbirileri üzerinde olan haklarıdır. Allah tarafından insanlara verilen nimet ve haklara karşı yanlış bir tutum sergilendiğinde, bu durum kul hakkı olarak ele alınır. Bu bağlamda, kul hakkı olabilecek bazı tutum ve davranışları şu şekilde sıralamak mümkün: Bir kimsenin canına veya malına zarar vermek, onu müşkül duruma sokmak. Bir kimsenin şeref ve haysiyetini lekeleyecek imalarda bulunmak veya laflar söylemek. Rüşvet alarak ya da rüşvet vererek, aslında hak edilmeyen makamlara ulaşmak veya bu yolla maddi gelir elde etmek. Bir kimseden borç aldıktan sonra bunu geciktirmek ya da geri ödememek. Bir kimsenin vaktini boş yere almak.

Kul hakkı, bir kişiye karşı işlenebileceği gibi aynı anda birden fazla kişiye karşı da işlenebilir. Rüşvet alarak makam kazanmak veya devlet malını haksız yere gasp etmek, bu durumlara verilebilecek örneklerdir. Bu haksızlığı yapan kişiler sonunda pişman olsa da herkesten helallik alması mümkün olmaz.

Kul hakkı Kur’an-ı Kerim’de nasıl işlenir? Allah, kullarını hem dünya hem de ahiret yaşamında sayısız nimet ile bir takım haklar nasip etmiştir. Bu hakları herhangi bir sebeple çiğnemek ise işlenebilecek en büyük günahlar arasındadır. Bu bağlamda, Allahu Teala kendisine karşı yapılan günahlar için affedicidir. Ancak, kul hakkı bunların dışında kalan bir konudur. Yani, kul hakkına giren bir kimsenin muhatabı hakkına girdiği kimsedir. Kur’an-ı Kerim, kul hakkı konusunda Müslümanlar’a rehber olur. Bu kapsamda, Kur’an’da konuyla alakalı yer alan bazı ayetler aşağıdaki gibidir.

“Mallarınızı aranızda haksızlıkla yemeyin. Bile bile, günaha saparak, insanların mallarından bir kısmını yemeniz için onun bir parçasını yetkililere aktarmayın.” (Bakara Suresi, 188. Ayet)

“Hayır, hayır! Doğrusu siz yetime ikram etmiyorsunuz. Birbirinizi yoksulu yedirmeye teşvik etmiyorsunuz. Mirası hak hukuk demeden yiyorsunuz.” (Fecr Suresi; 17, 18 ve 19. Ayet)

“Yetimlere mallarını verin, onların mallarını kendi malınıza katarak yemeyin; zira bu büyük bir günahtır.” (Nisa Suresi, 2. Ayet)

Kul hakkını ödemenin yolları nelerdir? Hz. Muhammed bir hadisinde “Şehidin, kul hakkı dışındaki bütün günahlarını Allah Teala mağfiret eder.” (Müslim) buyurur. Buradan da anlaşılacağı üzere Allah kul hakkının affını, şehit bile olsa, hak sahibine bırakmıştır. Bu sebeple de dinimiz kul hakkı yiyen kişilere, hak sahibinden helallik almasını öğütler.

Kişiler arasında helalleşme olmadığında ise hesap günü yapılan haksızlığa bir karşılık biçilir. Buna göre haksızlık yapanın salih amelleri, haksızlık ölçüsünde, hak sahibine verilir. Verilecek salih amel kalmazsa da hak sahibinin günahları, haksızlık yapan kimseye yüklenir. (Buhari)

Kur’an-ı Kerim’de yer alan ayetlerden ve hadisi şeriflerden anlaşılacağı üzere kul hakkı kişinin ahiret yaşamına doğrudan etki eder. Onun cennete ya da cehenneme gitmesi konusunda da belirleyicidir. Peygamber efendimizin son sözlerinin de namaz ve kul hakkıyla alakalı olduğu bilinir. Bu bağlamda, kul hakkına girmemeye ya da girildiyse bile konunun muhatabından helallik almaya özen gösterilmelidir. Buna ek olarak girilen günahlardan ötürü Allah Teala’dan da af dilenmeli ve tövbe edilmelidir.