İz bırakan kişilere övgü olan türbeler

İslam 27 Şub 2021 Contributor
türbeler
Sultan Ahmet Camii türbeleri. Svetlana Poselentseva-Dreamstime.com

Önemli din ve devlet adamlarının gömüldükleri yer olan türbeler bugün hala müminlerin ziyaretine açıktır. Halk arasında türbeler kutsal yerlerdir. Türbe ziyareti ve edilen dua sonrası, dua gerçekleşince adaklarını gerçekleştirenlerin sayısı az değildir. Aslında türbelerde yapılan bu dualar, türbede yatan kişiden değil yine Allah’tan istenir.

Türbesi olan kişi hatırlı ve önemli olduğu için onun aracılığıyla istemek gibi bir inanç gelişmiştir. Din adamları türbe ziyaretlerini onaylamasalar da halk türbe ziyareti alışkanlığından vazgeçmez.

Milli ve turistik bir değer olarak türbeler

Türkiye’de bulunan türbelerin çoğu resmi olarak kayıt altındadır. İstanbul’da çeşitli ilçelerde türbeler müdürlüğüne bağlı 117 tane türbe bulunuyor. Bu türbelerin arasında pek çok Osmanlı Padişahı’nın da türbesi bulunmakta. Kanuni Sultan Süleyman, Fatih Sultan Mehmet, Yavuz Sultan Selim, 1. Ahmet türbelerini ziyaret etmek mümkün. Padişahların yanı sıra devlete hizmet eden paşaların da türbeleri yer alıyor. Bu türbelerin hepsi de dönemin önemli imarlarının eserleri.

Osmanlı’da bazı padişahlar kendilerine türbe yapılmasını istemediler. Örnek vermek gerekirse Fatih Sultan Mehmet’in babası Murat’tan bahsedebiliriz. 2. Murat vasiyetinde, öldükten sonra hükümdar türbesi istemediğini, vücudunun doğrudan toprakla temas etmesini istediğini belirtti. Mezarı Bursa’da bulunan oğlu Alaaddin’in yanına gömülmek istedi.

Neden şifa dağıtıldığına inanılırdı?

Bazen türbeler bir tedavi yeri olarak da görüldü. Afyonkarahisar, İhsaniye İlçesi’nde bulunan Karaca Ahmet Kasabası’nda bulunan Karaca Ahmet Türbesi için bu durum söz konusudur. İnsanlar ruh ve sinir hastalıklarının tedavisi için bu türbeyi ziyaret ederler. Karaca Ahmet’in yaşarken Kağnıcılar köyü’nde akıl hastalarını tedavi ettiğine dair bir bilgi bulunuyor. Biraz önce de dediğimiz gibi, dua Allah’a yapılır ama o türbede yatan kişinin yüzü suyu hürmetine Allah’a dua edilir.

Anadolu Selçuklu Devleti’nde nasıldı?

Zaman zaman türbe yaptırmak caiz değil mi? Tartışmaları yaşansa da, bu konuda net bir bilgi yoktur. Türbe Türkler tarafından Anadolu Selçukluları zamanından beri kullanılmıştır. Türbe toprak demektir ve Arapça “türb” kelimesinden türemiştir.  Türbeler farklı isimlerle de anılırlar. Örnek vermek gerekirse; kubbe, künbed, meşhed ve makbere olarak da adlandırılırlar. İslam dininde bilinen ilk türbe, 862 yılında inşa edilmiştir. Bu türbe Halife Muntasır’a aittir.

Orta ve Yakın Doğu’da türbenin gelişmesinde Karahanlılar ve Büyük Selçukluların etkisi büyüktür. Karahanlılar ve Büyük Selçuklular döneminde İran Horasan’de pek çok değişik türbe yapılmıştır. Bu türbelerin ön cepheleri zengin tuğla süslemelerine sahipti. Bazıları iki katlıydı. İkinci kat ölen kişinin ruhuna Kuran-ı Kerim okutmak için kullanılıyordu. Selçuklu türbelerinin en güzel örnekleri 8. Yüzyılda yapılmıştır. En eski Selçuklu türbesi ne diye araştırdığımızda ise karşımıza Erzurum’da bulunan Emir Saltuk Türbesi çıkar.

Anadolu Selçuklu türbelerini ayırt etmek isterseniz, türbenin kaç kenarı olduğuna bakabilirsiniz. Bu türbeler dört duvar yerine poligonal olarak tabir edilen, çok kenarlı bir yapıya sahiptirler. Divriği’de bulunan Sitte Melik Türbesi sekiz kenarlıdır. Kayseri’de de önemli bir türbe bulunmaktadır. Bu türbe, Şah Cihan’a aittir. Döner Künbed dış cepheye sahiptir.

Türbelerden bahsetmişken Mısır’da bulunan Eyyübi Türbeleri’nden bahsetmeden geçemeyiz. Kahire’de İmam Şafi’nin türbesi bulunmaktadır. Buradaki türbelerde Endülüs tarzı süslemeler bulunur. Yeşil renkli çinilerin de türbelerde kullanıldığını söyleyebiliriz. Mısır, Memlük ve Osmanlı dönemlerinde bazı kubbelerin benzer bir şekilde yeşil çini ile kaplı olması mimaride  İran’ın etkisi olarak açıklanır.

YAZI: ŞEBNEM KIRCI