Kadının çalışma hayatındaki yeri Hz. Muhammed döneminde nasıldı?

Kadın Contributor
kadının yeri
Luqman Zainal-Unsplash

Cahiliye döneminde aşağılanan ve özgürlükleri kısıtlanan kadının çalışma hayatındaki yeri, İslam’ın yayılmasından sonra tamamen değişmiştir. İslam, Hz. Muhammed dönemindeki kadının çalışmasının, ailesine ve topluma katkı sağlamasının önündeki engelleri kaldırmıştır. Cahiliye döneminde kadınlar (bazı aristokrat kadınları müstesna) tümüyle erkeklerin kontrolü ve egemenliği altındaydı. O dönemde kadınların ekonomik ve bireysel özgürlüğünden söz etmek mümkün değildi.

İslam’ın gelişiyle birlikte pek çok hak elde eden kadınlar, ekonomik özgürlüklerinin yanında toplumdaki saygınlıklarını da kazandılar. Hz. Muhammed döneminde erkekler ailenin reisi ve nafakanın sorumlusu olarak kabul edilmiş, kadın böyle bir sorumluluktan muaf tutulmuş şayet para kazanıyorsa da kazancını dilediği gibi harcama yetkisi kendisine verilmişti.

İslam’ın gelişiyle kadının çalışma hayatındaki yeri nasıl değişti?

Çocukların bakımı, terbiyesi, evin idaresi gibi ailenin birliğini sağlamaya yönelik büyük sorumluluklarının yanında kadın, evin geçimiyle ilgili bir sorumluluğu olmamasına rağmen çoğu zaman çalışma hayatında da olmak istemiş ve İslam, bu konuda kadına serbestlik tanımıştır.

Dinimizde bu konuda önem verilen şey, kadının çalışacağı ortamın haram ve helal sınırlarına uygun olup olmamasıdır. Nitekim çalışma ortamı, dinimizin temel değerlerine uygun değilse, böyle bir ortamda erkeklerin de çalışması söz konusu değildir. Hz. Muhammed döneminde Müslüman kadınlar, sağlık, ticaret, dokuma, çocuk bakımı, deri işleme, terzilik gibi zaanat işlerinde yoğun olarak ustalıkla çalışmaktaydı.

Kadınlar en çok hangi işleri yapardı?

Bu dönemde kadınların, maharet ve becerileri yanında bazı meslekleri de bulunmaktaydı. İslam’ın gelişiyle beraber meslek sahibi kadınlar, çalışıp çalışamayacakları konusunda şüpheye düşmüş, bu hususta Hz. Muhammed’de danışmışlardı. Hz. Muhammed de ister ailenin geçimi, isterlerse kendi birikimleri için çalışmanın onların ve toplumun hayrına olacağını bu hususta bir engelin olmadığını bildirmiştir.

Hatta kendi hanımlarından bazıları da çalışma hayatı içerisinde aktif şekilde yer alarak Müslüman kadınlara örnek olmaktaydı. Bunlardan en bilineni ilk eşi Hz. Hatice annemizin Mekke’nin ileri gelen tüccar kadınları arasında yer almasıydı. Yine eşlerinden Zeynep bt. Cahş, deri tabaklıyor ve bu derilerden elbise dikiyor; elde ettiği geliri ise hayır olarak harcıyordu.

O dönemde kadınların yürüttükleri mesleklerin başında terzilik gelmekteydi. Terzi kadınlar evcil hayvanlardan olduğu gibi vahşi hayvanların derilerinden de çeşitli kıyafetler dikerlerdi. Bu deriler yalnızca elbise ve kıyafet yapımında değil; ayakkabı, mest, yatak, örtü, minder, matara gibi pek çok ev ve mutfak eşyası yapımında da kullanılmaktaydı. Hatta derilerin tabaklama işini de yine kadınlar üstlenmekteydi.

Ne gibi hizmetlerde rol aldılar?

Hz. Muhammed (sav), erkeklerin çoğunlukta olduğu Medine pazarına Şifa el Adeviye’yi sorumlu ve idareci olarak atayarak kadınları çalışma hayatında desteklediğini göstermiştir. Hz. Şifa, Medine pazarının temizliği, düzenlenmesi işlerinden sorumlu olmuş; alıcı ile satıcı arasında yaşanan anlaşmazlıkları çözmüş ve karara bağlamıştır. Hz. Şifa, Hz. Ömer’in halifeliği döneminde de uzun yıllar bu görevi sürdürmüştür.

Toplumda kadınların çoğunlukla yer aldıkları alanlardan biri de sağlık konusuydu. Tabiplik yapanların sayısı az olmakla birlikte özellikle ebelik ve hemşirelik görevi kadınlara mahsustu. Kadınlar hemşireliği ve ebeliği genellikle bu işle uğraşan aile büyüklerinden ya da yakınlarından öğreniyordu. Az da olsa tabiplik yapan kadınlar da bulunmaktaydı. Bunlardan Esma bint Umeys isimli kadın tabip, hastalığı esnasında Hindistan ve Yemen’den getirtilen bitkilerden ilaç yaparak Hz. Muhammed’in tedavisi için çalışmıştı.

Müşriklerle olan savaşlarda da kadınlar, orduda hizmetleriyle Allah yolunda mücadelede etkin rol almışlardı. Çarpışmalarda olmasa da su taşıma ve yaralıların tedavisi gibi geri hizmetlerde oldukça yararlı olmuşlardı. Gönüllü olarak savaşlarda yer alan kadınlara Hz. Muhammed, mücahitler gibi ganimetten pay ayırmasa da ‘radah’ adı altında hediyeler dağıtıyordu. Müslüman kadının çalışma hayatındaki yeri özveri ve mücadeleyle her zaman ön saflarda olmuştur.

 

Enjoy Ali Huda! Exclusive for your kids.