SalamWebToday Haber Bülteni
Sign up to get weekly SalamWebToday articles!
Üzgünüz, şu nedenden dolayı hata oluştu:
Abone olarak, SalamWeb Şartları ve Gizlilik Politikası 'nı kabul etmiş olursunuz.
Haber bülteni yazıları

Kazak kültüründe İslam nasıldır?

Asya 31 Oca 2021
Kazak kültüründe İslam
Kertu Saarits-Dreamstime.com

Kardeş toplum Kazak kültüründe İslam dininin Kabul edilmesi üç aşamaya ayrılıyor. 9. ve 10. yüzyılda Türk boyları ve Kazaklar aynı dönemde İslam dini ile tanıştılar. 12. yüzyılda ise İslam dini Türk boyları içinde tamamen yaygınlaştı. 12 ve 14. yüzyılda ise İslam dini Türk boylarında tam bir hakimiyet kurdu.

Kazakların İslam ile ilk teması ilk fetihler sırasında gerçekleşti. Kazakların İslamiyet’i kabul etmesinin en önemli etkilerinden biri talas savaşıdır. Talas savaşında Çinliler Araplar’a yenildikten sonra,  Güney Kazakistan’da İslam dini hızlı bir şekilde yayıldı.

Kazaklar’ın Orta Asya ile olan ticari ilişkiler de İslam’ın Kazaklar arasında yayılmasında etkili oldu. İsfidcab, Balasagun ve Yası şehirleri islam kültütünün merkezi oldu. Bu döneme baktığımızda Kazakistan sanat eserlerinde de İslam etkisinin arttığını görürüz.

Moğallar Türklerin etkisinde mi kaldı?

Yapılan arkeolojik çalışmalarda 9. ve 12. yüzyılda Güney Kazakistan şehirlerinde cami ve hamam kalıntıları ortaya çıkmıştır. İslamiyet yayıldıkça camii yapımı da arttı. Önemli bir camii olan Kuruk Tobe Camii 10. Yüzyıla ait bir camiidir ve Güney Kazakistan’da bulunur.

Aynı dönemde Moğollar da istila yapıyordu. Yaptıkları istilalardan sonra karşılaştıkları Türk kültürü onları etkiledi. Türklerin yaşam biçimi güçlü bir yaşam biçimiydi.  Moğollar Türkleri hakimiyet altına aldıktan sonra, kültürel olarak onlardan etkilendiler. Moğollar Türk kültürünün ve İslamiyet’in etkisi altına girdiler.

İslam dinini Kabul eden ilk Moğol hümümdarı Berke Han oldu. Timur’un başa geçmesiyle İslamiyet’in etkisinin daha artttığını söyleyebiliriz. Orta Asya ve Kazakşstan İslami eserler açısında zengin bir bölge haline geldi. Dönemin medreseleri İslamiyetin daha hızlı yayılmasını destekledi.

Orta Çağ İslam’ın yükseliş dönemiydi

15. yüzyılda İslam dini Orta Asya’daki en yaygın din haline geldi. Kazak hanları Kuran-ı Kerim okuyor ve hacca gidiyorlardı. Çocuklarına dini eğitim veriyor, oruç tutuyor, nikahsız evlenmiyorlardı. Ölüler İslam dinine gore gömülüyordu. Bu gömme islemini yine arkeolojik bulgulardan öğrenmekteyiz. Kazakların hukuki kanunu vardı, bu kanunun adı “Yedi Yargı”’ydı. Bu kanunlara baktığımızda içindeki konuların bazılarının şeriata gore düzenlendiğini görüyoruz. 19 ve 20. Yüzyıl başlarında ise İslam’a karşı yok edici bir tavır değişikliğine girdiler.

Ruslar ılımlı İslam dönemlerinde, Kuran-ı Kerim’in rusça tercümesini yaptılar. Kuran-ı Kerim’in Arapça basımını da desteklediler. Aynı dönemde İslami yayın yapan Kazak matbaaları da mevcuttu. Bu matbaada 412 adet İslami kitap basıldı.

Kazak kültüründe İslam

Çok büyük yer kapladı. Bugün hala bu etkiler yer yer görülür. İslamiyet Kazakların hem yazılı hem de sözlü kültürüne tki etti. Ahmet Yesevi, Yusuf Balasaguni, Farabi gibi ünlü düşünürlerin eserleri bu kültürel etkiyi gördüğümüz alanlar oldu. Halk İslam’ı bu şiirlerden öğrendi.

Bu şairlerden biri Hasan Sabitoğlu’ydu. Onun bir digger adı gçömenlerin filozofuydu. 15. Yüzyılda yaşayan bu önemli şair ve düşünür aynı zamanda Kazak Hakanı olan Uluğ Muhammed’in de danışmanıydı. Şair kendine bir lakap takmıştı, bu lakap Asan Kaygı’ydı. Onun şiirleri İslam’i unsurlarla doluydu.

Bu dönemde karşımıza çıkan bir digger şair Buhar Jırau’ydu. Rusların İslamiyet’I baltalamaya çalıştığı dönemde toplumun çektiği acılara ayna tutmuştur. Buhar Jırau Buhara ve Semerkant’ta dokuz yıl eğitim almıştır. Geniş İslami bilgisini de eserlerine yansıtmıştır.

Kazak gençleri Arapça, farsça bilen ve İslam hukuku okuyan kişilerdi. Molla olmak istiyorlardı. Kazak aydınları İslamiyet’i benimsiyordu. Kazak sözlü kültürü; atasözü, masal, efsane, atışma, şiirler ve destanlarında İslam etkisi yoğun olarak görüldü. Bugün Kazakistan’a gittiğinizde İslam kültürü etkilerini yoğun olarak gözlemleyebilirsiniz.

YAZI: ŞEBNEM KIRCI