Komşuluk hakları İslam’da nasıldır?

Toplum 19 Nis 2021 İpek Atacan
islam'da komşuluk
Monkey Business Images-Dreamstime.com

Birbirlerine yakın olan insanları kapsadığı için İslam’da komşuluk hakları oldukça önemlidir. Kuran’da ve hadislerde sık sık komşularla olan ilişkilerin güzel tutulması gerektiği buyrulur. Bu bağlamda, cennete gitmek isteyen müminlerin dikkatli olması gereken bir konu da komşularıyla olan ilişkileridir.

Nelere dikkat edilmelidir?

Toplumda düzen sağlanabilmesi için öncelikle komşuluk ilişkilerini düzen içinde tutmak gerekir. Sevgi ve saygı üzerine kurulu ilişkilerde Allah’ın hakkını gözetmek gerekir. Aksi taktirde, komşuluk hakkına girmek kul hakkına girmeye neden olduğu için kişiyi Allah’ın dostluğundan alıkoyabilir.

Bir komşu zor günler yaşadığı zaman onun ziyaret edilmesi gerekir. Hastalık, cenaze, düğün, doğum gibi durumlarda ev işlerine yardımcı olunmalıdır. Gerekli durumlarda evde yapılan yemeklerden ikram edilmesi komşuluk ilişkilerini olumlu yönde etkiler. Dertlere ortak olarak, zorluklarda yardımcı olarak iyi bir komşu olmak gerekir.

Sağlam temeller üzerinde kurulan komşuluklar, kişinin sahip olacağı manevi bir aileyi oluşturur. Bu kimseler sık sık birlikte olarak iyi ve kötü her özelliklerini paylaşırlar. Yeri geldiğinde birbirlerinin ayıplarını saklamak, yanlışlarını uyarmak gibi işler yaparak Allah’ın beğenisini kazanırlar.

Herkesin dikkat etmesi gereken İslam’da komşuluk hakları nelerdir?

Müslüman bir komşunun diğer komşusu üzerinde iki hakkı bulunur. Bunlardan biri aynı dinden oldukları için Müslümanlık hakkı, diğeriyse komşu olduğu içim komşuluk hakkıdır. Her iki hakkı da gözeterek yaşamak kişiyi cennete yakınlaştıran, salih amellerini arttıran işlerden olur.

Zor günlerde komşuların yanında olmak bir haktır. Ayrıca iyi günlerde onların yanında olmak, işlerine ortak olmak da bir haktır. Bu nedenle komşuların dertleri ve sıkıntılarında olduğu gibi mutluluklarında da yalnız bırakılmamaları gerekir. Ortada bir durum olmasa bile hal hatır sormak komşuların birbirleri üzerinde haklarıdır.

Hz. Muhammed komşuların birbiri üzerinde bulunan haklarına oldukça değer verirdi. Bu nedenle komşularla kavga etmeyi, onları üzmeyi, dargın kalmayı veya ilişkileri soğuk tutmayı önermezdi. Sahabelerine İslam’da komşuluk hakları ve önemi hakkında birçok hadiste bulunarak ilişkileri güzel tutmayı söylerdi.

Kur’an-ı Kerim’de komşuluk hakkında ne buyrulur?

Allah, insanların birbirleriyle olan ilişkilerine önem verir. Bu nedenle, kul hakkı olarak kabul edilen komşuluk hakkı hakkında da insanları uyarır. Komşulara iyi davranmak, ilişkileri güzel tutmak ve onların haklarını gözetmek müminlerin üzerinde bulunan önemli bir sorumluluktur. Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyrulur:

“Allah’a kulluk edin ve ona hiçbir şeyi ortak koşmayın. Anne babaya, akrabaya, yetimlere, yoksullara, yakın komşuya, uzak komşuya, yakın arkadaşa, yolcuya, ellerinizin altında bulunanlara iyi davranın. Allah kendini beğenen ve böbürlenip duran kimseyi asla sevmez.” (Nisa, 4/36)

Ayetten anlaşıldığı gibi müminlerin ilk görevi Allah’a kulluk etmektir. Bu nedenle Allah’ın emirlerini yerine getirmek, onun razı olacağı işleri yapmak gerekir. Aileye, akrabaya, zor durumdaki kimselere, komşu ve yolculara iyi davranmak da Allah’ın razı olacağı işlerdendir. Bu nedenle birbirlerini sevmeyen kimseler bile Allah rızası için ilişkilerini güzel tutmakla yükümlüdür.

Kısaca; insanların ahirette hesaba çekileceği konulardan biri komşuları ve komşuları üzerindeki haklarıdır. Birbirinden razı olan komşular için cennet müjdelenirken razı olmayanlar Allah’ın cezasına talip olurlar. Haklarını gözeten, hal hatır soran, sevgi ve saygı içinde yaşayan komşular aynı düzenlerini ahirette de korurlar. Komşularla ilişkileri Allah rızası için güzel tutuyor olmak, Allah’ın sevgisini kazandıran bir ibadettir. Bu ibadeti yerine getirmek kişiyi hem dünya hem ahirette sevilen biri yapar.