Kur’an-ı Kerim’de ve Hadislerde Vurgulanan Ümmet Kavramı Nedir?

Wikipedia.org

Ümmet terimi, imam olmak ve öne geçmek anlamına gelen bir kelime kökünden türer ve kelime manası ile de “kendisine peygamber gönderilen topluluk” anlamı taşır. Burada bahsi geçen topluluk bir kavim ya da kabile olabilir.

Peygamberlerin dini tebliğ ettiği kavimlerin genel hatları ile benzer davranışlar sergilediği görülür. Bu bağlamda; Allah’ın elçisi bir kavim için gönderilir, kavim Allah’tan gelen emirleri inkar eder, bu inkardan dolayı Allah tarafından cezalandırılırlar ve yerlerine başka insanlar gelir. Ancak, Kur’an-ı Kerim’de değinilen önemli kavramlardan biri olan ümmetin farklı manalarda da kullanıldığı görülür.

İslam alimleri ve ümmet kavramına bakış açıları: Ümmet kavramına verilen anlamların temel kaynakları Kur’an-ı Kerim içerisinde yer alan ayetler ve Hz. Muhammed’den rivayet edilen hadisi şeriflerdir. Buradan yola çıkıldığında İslam alimlerinin ümmet terimi içi en genel hali ile iki temel yaklaşımda bulundukları görülür.

Bu yaklaşımlardan ilki son peygamber olan Hz. Muhammed’in gelişi ile birlikte İslamiyet’in duyurulmasını referans alır. Buna göre İslamiyet’ten haberi olan bütün insanlar ümmet olarak nitelendirilir. Bu nitelendirmenin kaynağında ise, “Biz seni başka değil, ancak müjdeleyici ve uyarıcı olarak bütün insanlara gönderdik; fakat insanların çoğu bunu bilmek istemiyor.” (Sebe Suresi, 28. Ayet) şeklindeki ayeti kerimeler vardır.

İslam alimlerinin ikinci yaklaşımını ise yalnızca iman eden kişiler oluşturur. Burada Hz. Muhammed’e ve onun tebliğ ettiği dine inananlar ümmet olarak kabul edilir. Hatta bu kimseler için ümmet-i Muhammed tabiri kullanılır.

Ümmet kavramı hakkındaki ayeti kerimeler: Kur’an-ı Kerim içerisinde ümmet kavramının farklı manalarda kullanıldığı görülür. Ancak ayeti kerimelerde yer verilen terimin ana temasında kavim olmak vardır.

Ümmetin kavim anlamında kullanıldığı bazı ayetler şu şekilde sıralanabilir: “Andolsun ki Nuh’u elçi olarak kavmine gönderdik…” (Araf Suresi, 59. Ayet), “Allah’a andolsun, senden önceki çeşitli topluluklara da mutlaka elçiler göndermiştik; fakat şeytan onlara yaptıklarını allayıp pulladı.” (Nahl Suresi, 63. Ayet)

Hz. Muhammed’in ümmeti: Kur’an-ı Kerim’de ele alındığı üzere İslam toplumu Hz. Muhammed’in ümmetidir. Yani, ümmet-i Muhammed burada terimin ana teması olarak kullanılır.

Konu ile ilgili ayeti kerimede, “İşte seni de kendilerinden önce nice benzerlerinin gelip geçtiği bir ümmete gönderdik ki sana vahyettiğimizi onlara okuyasın. Onlar ise rahmanı inkar ediyorlar…” (Rad Suresi, 30. Ayet) buyrulur. Buradan yola çıkıldığında İslam toplumu, dini nitelikli bir ümmet olarak anılmıştır.

Ümmet kavramının insan dışındaki canlılarda kullanılması: Kur’an-ı Kerim içerisinde ele alınan ümmet kavramı genellikle insan toplulukları için kullanılır. Hatta bir ayeti kerimede, “İnsanlar tek bir ümmet idi. Sonra Allah, müjdeciler ve uyarıcılar olarak peygamberleri gönderdi…” (Bakara Suresi, 213. Ayet) burulur. Ancak bundan farklı olarak ümmet, insan dışındaki topluluklar için de kullanılır.

Kur’an-ı Kerim’de yer alan önemli terimlerden biri olan ümmetin hayvan ve cin toplulukları için de kullanıldığı görülür. İlgili ayetlerde, “Yeryüzünde yürüyen hayvanlar ve gökyüzünde iki kanadıyla uçan kuşlardan ne varsa hepsi sizin gibi topluluklardır. Biz kitapta hiçbir şeyi eksik bırakmadık” (En’am Suresi, 38. Ayet) ve “Allah buyuracak ki: ‘Sizden önce geçmiş cin ve insan toplulukları arasında siz de ateşe girin!’ Her ümmet girdikçe yoldaşlarına lanet edecektir.” (Araf Suresi, 38. Ayet) buyrulur.

İlgili Kur’an ayetlerinden anlaşılacağı üzere ümmet olmak yalnızca insanlara mahsus bir özellik değildir. İnsanın yanı sıra hayvan ve cin toplulukları da birer ümmet olarak nitelendirilirler.