Kuran’da hitap şekilleri ve derin anlamları

Kuran 24 Şub 2021 Contributor
Kuran'da hitap şekilleri
Masjid Pogung Dalangan-Unsplash

Yüce Rabbimizin yarattığı kullara, ümmetlere, peygamberlere seslenişi olan son kitap Kuran’da hitap şekilleri değişkenlik göstermekte, bu yönüyle dikkat çekmektedir. Kıyamete kadar hükmü sürekli kılınmış olan Kur’an-ı Kerim’in çağrısı hidayete, barışa, iyiliğe ve sonunda hesap gününde kurtuluşa ermeye yöneliktir. Bu seslenişi dikkate almak, buyruklarına kulak vermek elbet insanın hayrınadır. Kulakları tıkamaksa hüsranla sonuçlanacak bir ömre işaret eder.

Kuran’da hitap şekilleri nasıldır?

Surelerde sesleniş cümleleriyle başlayan ayetler belli ki dikkatleri celb etmek maksadıyla vurgulanan cümlelerdir. Özel olarak dinleyin, dikkat kesilin, kulak verin denmiştir. Çoğunlukla “ey” ile başlayan bu nidaların insanlara, peygamberlere, kavimlere ve bazen de hayvan ümmetlerine olduğu görülmektedir. Her sesleniş, muhatap alınan kesimin önemini belirtir.

Zira birine önem veriyorsanız ona seslenirsiniz. Yüce Rabbimiz yarattığı kullarına bir Rahmet olarak gönderdiği Kur’an-ı Kerim’in çağrısını sürekli kılmakla her an kendisine dönülebilmesine olanak sağlamıştır. Her nefes bu çağrıya cevap vermek, dikkat kesilmek için bir nimettir.

Kuran’da ki hitap şekillerinden bazıları şöyledir: Ey insanlar, ey Ademoğulları, ey peygamber, ey İsrailoğulları, ey iman edenler, ey kafirler, ey Nuh’un çocukları, ey Yesrip halkı, ey kitap ehli, ey cin ve insan topluluğu, ey sapkınlar, ey huzura ermiş nefis, ey örtüsüne bürünen, ey karıncalar…

Neden farklı hitaplar vardır? Yukarıda belirttiğimiz hitap şekillerinde görüldüğü gibi, insana kılavuzluk etme görevi olan Kuran, bazen tüm insanlığa bazen de bazı guruplara seslenerek aktarılan konunun önemine dikkat çekmektedir. Bu dikkat çekme, seslenilen kişi ya da gurubun anlatılanlara dikkat kesilmesi, dikkate alması içindir. Bu bağlamda her hitap, ilahi kaynağa bir davettir. Yüce Rabbimiz Kuran yoluyla yaptığı hitaplarda kimi zaman “ey iman edenler” diyerek aslında bir övgü, “ey kafirler” diyerek de bir yergiyle başlamaktadır.

Hitapla başlayan sure ve ayetlerin ortak özelliği nedir?

Hitapla başlayan ayetlerin devamında bazen emir, bazen uyarı, bazen de müjdeler yer aldığı görülür. Kur’an’ı Kerim’in genel mesajı uyarmak olduğuna göre her sesleniş, muhatap kılınan kişi ya da zümrenin irkilip kendine gelmesi, sorumluluğunu hatırlaması içindir. Bu sebeplerle sure içerikleri, yapılacak uyarı, uyulması gereken emir ve bu gibi konu çeşitliliğine göre muhataplar değişmekte, dolayısıyla nidada bulunanlar da değişkenlik göstermektedir.

Hitap şekillerine ilginç bir örnek Müdessir ve Mümezzil sureleri içinde peygamberimiz Hz. Muhammed’e “ey örtüsüne bürünen/ içine kapanan” şeklindeki hitap şeklidir. Bu hitaptaki durum tespitinde, peygamberimizin ruh haline vurgu yapılmıştır.

Tüm hitap şekillerindeki ortak özellik, hiçbir ırk, dil, renk, zenginlik, fakirlik gibi olguları içermemesidir. Allah katında insanlar eşittir. Bu eşitlik amellerle değişikliğe uğrar ve ancak sonuçlara göre cennetlik ya da cehennemlik ayırımına gelinir. Allah’ın razı olacağı kullar, ancak amelleriyle üstün ya da aşağı hale gelmektedirler.

İlahi vahyin sonuncusu ve kıyamete kadar onunla amel etmemiz murat edilmiş olan Kur’an-ı Kerim’in, belagat bakımından mükemmelliği sıkça vurgulanan bir özelliğidir. Kur’an haktır, insan da hakikat. İlahi kılavuzumuzu okudukça peygamberimiz nezdinde tamamının aslında yine bize hitap ettiğini anlamak zor değildir. Yeter ki; yüce Rabbimizin “akıl etmeyecek misiniz”, ”hala akıllanmayacak mısınız”, hiç düşünmez misiniz” gibi seslenişlerine kulak verip, hak yolda yürümek için gayret gösterelim.

Yüce Rabbimiz, yarattığı kullarını imtihan için gönderdiği bu dünyada sonsuz rahmetiyle yalnız bırakmamış, bizi muhatap alarak şereflendirmiştir. Uyarılar, emirler, yasaklar, ölçüler ve müjdelerle dolu Kur’an-ı Kerim’den nasiplenmek, ancak O’nu anlamaya çalışmak, hayata geçirmek için çabalamakla olacaktır.

YAZI: ŞEBNEM CENGİZALP