Mevlana’nın bakış açısında edep ne demek?

İslam Şebnem Kırcı
Tasavvuf
tasavvuf ve ney
Hayati Kayhan-Dreamstime

Tasavvuf anlayışında önemli bir kavram olan edep ne demek? Mevlana’nın edep anlayışı nedir yazımızda bu konuya değineceğiz. Bazı sufiler tasavvuf edepten ibarettir diye fikirlerini söylerler. Mevlana’ya göre kişinin başına gelen olumsuzluklar edepsiz davranışların sonucudur.

Edepsiz kişilerin kendilerine olduğu kadar çevresindekilere de zarar verdiğini savunur. Mevlana günaha giren Hazreti Adem’in edepli olduğu için affedildiğini savunur. Şeytan ise edepsiz olduğu için kavulan bir melektir.

Kelime anlamı olarak edep ne demek? Kelime anlamı olarak edep ne demek? Zarafet, iyi ahlak, erdem, her şeyin hakkını vermek anlamalarına gelir. Bu kelime erken dönemden itibaren dini literature girmiş bir kelimedir. Buhari’nin yazdığı el-Cami’us-sahih eserinde bir bölüm edepe ayrılmıştır ve bu bölümün adı Kitabü’l-Edep adını taşır.

Tahammülle aşılacak durumlar neler?

Mevlana’ya göre edebi nimete ulaşmanın şartı edep sahibi olmaktır. Ona göre İsrafiloğullarının başına gelenlerin nedeni edep sahibi olmamamalarıdır. Mevlana kulların Allah’a edepli olmak için dua etmeleri gerektiğini söyler. Mevlana’ya edepin ne olduğunu soruklarında “Edep; edepsizlerin her işine, kabalıklarına ve kötü sözlerine sabretmekten ibarettir.” diyerek cevap verir.

Edepi Allah’ın nurundan oluşan bir taca benzetir. Hazreti Muhammed insanlara, onların kötülüklerine tahammül ederek örnek olmuştur. Edepsizler davranışlarına gösterilen tahammül karşısında davranışlarını değiştirmişlerdir. Edepsizlikle baş etmenin yolu ona göre tahammül etmekten geçer. İnsan hata yapmaya meyilli, kusurlu bir varlıktır. İnsanları hatalarıyla kabul edebilmek çok önemlidir. İnsan edepsizlikle ancak tahammülle başa çıkabilir.

Maddeye yönelen insan, Allah’ı aramaktan vaz geçer. Bu yüzden insanın dünyevi olanı elde etmek için çaba harcamaması gerektiğini söyler. Hırsına yenik düşenler yanlış yaparlar. Maddiyatın peşine düşerek, Allah’ı aramaktan vazgeçmekte edepsizliktir. Allah’ın bize sunduğu nimetler karşısında O’na ibadet etmemek edepsizlik olur.

Örneklerle edep ne demek?

Mevlana kendisine yemek verilen bir köpeğin, o kapıya sadakatinden bahseder. “Bir köpeğe bir kapıdan bir lokma ekmek verilse, o kapıya bağlanır, o kapının minnetdarı ve hizmetkarı olur.” der. Daha sonra köpeğe yemek verilmese bile, o kopek o kapıdan ayrılmaz. O kapıyı korumaya devam eder. Mahalleye gelen başka kopek olursa hayvlayarak onu tedepe davet eder. Bizim de kul olarak bize verilen manevi nimetleri unutmamamız gerektiğini söyler. Köpek nasıl ona yemek verilen kapıya sadıksa biz de Allah’a aynı şekilde sadık olmalıyız.

Mevlana, arkadaşarınızı, çevrenizdeki kişileri seçerken de edepli kişileri seçmeyi öğütler. Edepsiz kişiler zarar getirirler. Mevlana, Kuran-ı Kerim’in her ayetinde edeple ilgili bulunacak dersler olduğunu söyler. Ona göre iman edepten ibarettir. Edepsiz kişiler dünyaya sadece kötülük verirler. Hayvanlara, insanlara, canlılara zarar verirler. Kötü olan davranışları sergilemekten çekinmezler. Seyyid Şerif Cürcani “ Edep kendisiyle her türlü hatadan sakınılabilen şeyi bilmekten ibarettir.” der.

Yardım eden kişinin bunu göstermeden yapması da ayrı bir edeptir. Yardımı alan kimden aldığını bilmez ama ona dua eder. Kişinin çıktığı yerden arkasını dönmeden çıkması da edepten sayılıyor. Sırtını dönerek değil geri geri giderek çıkan kişi karşısındakine saygıda bulunmuş oluyor. İnsan her daim Allah’ın huzurunda olduğu için tün davranışlarında ölçülü ve saygılı olması büyük önem taşır. Kendinden güçsüze söz söylemek marifet değildir.

Edep güç elindeyken daha da ortaya çıkar. Güçlü olan kendinden altındakilere edepsiz davranmamalıdır. Kalp kırmak her zaman en büyük günahlardan biridir. Dinimizde sevginin en güzel ifadesi şevkattir. Her canlıya edepli davranarak yaradana olan şükranımızı göstermiş oluruz.

 

Enjoy Ali Huda! Exclusive for your kids.