Mevlit Nedir? Neden ve Ne Zaman Mevlit Okuturuz?

ashkan-forouzani-7blIFp0kFP4-unsplash (1)
Ashkan Forouzani-Unsplash

Doğum veya doğum vakti gibi anlamlara gelen mevlit, aslında Hz. Muhammed’i anmak için düzenlenen törenlere verilen isimdir. Peygamber Efendimiz’in doğumunu anlatan Mevlid-i Nebi ise geleneklerimize Mevlit Kandili olarak geçmiştir. Bu törenlerde okumak için hazırlanan edebi metinler de zaman içerisinde mevlit şeklinde kabul gören ortak bir isim haline gelmiştir.

İslamiyet’te mevlit geleneği… Hz. Muhammed’in doğumunu anma ve bunu kutlama geleneği ilk defa Mısır’da Fatımiler döneminde başlar. Bu gelenek çok geçmeden Eyyubiler tarafından da benimsenir. Bu bağlamda düzenlenen etkinliklerde din ve devlet işlerinde başarı gösteren kimselere hilat giydirilmiş ve bazı hediyeler de verilmiştir. Mevlit geleneği bundan sonra İslam dünyasında yaygınlaşmış ve günümüze kadar gelmiştir.

İslamiyet’i yaymakla yükümlü olan Hz. Muhammed’in doğum günü Rebiülevvel ayının 12. günüdür. İslam inancını benimseyen toplumlarda bu günler, Mevlit Kandili olarak kutlanır. Bu kutlama boyunca da farklı ibadetlere yer verilir. Bu bağlamda Mevlit Kandili gününde; oruç tutulur, ilahiler söylenir, mevlit okunur, Kur’an-ı Kerim okunur, dua edilir ve dini sohbetlere yer verilir.

Mevlit hangi günlerde okunur? Mevlit törenleri ilk başladığında yalnızca Hz. Muhammed’in doğum yıldönümünü kapsamaktaydı. Ancak bu gelenek zamanla kandil günleri ve diğer özel günlere de yayılmıştır. Günümüzde dini bir öğe haline gelen mevlit, aşağıdaki günlerde okutulur.

Miraç, Regaib ve Berat Kandilleri

Kadir Gecesi

Evlilik, sünnet ya da ölüm gibi özel olaylar

Yeni doğanların 40’ı çıkınca

Adaklık kurban kesilince

Asker uğurlama sırasında

Hac ibadeti dönüşünde

Mevlit geleneği, Türk toplumunda da kabul gören bir durumdur. Hatta bu kutlamalar, Osmanlı döneminde resmi bir protokole de dönüştürülmüştür. Bugünlerde sarayın önde gelenleri Ayasofya Camisi ve Sultanahmet Camisi’nde halk ile bir araya gelirdi. Sonradan bu törenler Ortaköy Camisi ve Yıldız Camisi’ne taşınmıştır.

Günümüzde Diyanet İşleri Başkanlığı, Hz. Muhammed’in doğum gününü anmak amacıyla tüm haftayı “Mevlid-i Nebi Haftası” olarak ilan etmiştir. Geçmişten beri gelen bu geleneğe farklı bir anlam katılarak, törenler de zenginleştirilmiştir. Bu haftada; ilmi ve dini panellere yer verilmekte, farklı alanlarda yarışmalar düzenlenmekte ve bilgilendirici sempozyumlar yapılmaktadır.

Mevlit ve edebiyat arasındaki ilişki nedir? Türk edebiyatı içerisinde 60’dan fazla mevlit yer aldığı bilinir. Bu eserlerden en meşhur olanı ise Süleyman Çelebi tarafından yazılandır. “Vesiletü’n Necat” olarak yazılan bu eser, kendinden sonraki mevlit türlerinin de zeminini oluşturur. Süleyman Çelebi’nin mevlidi toplamda 16 kısma ayrılır. Bu kısımlarda ise 770 tane beyit yer alır. Kaside olarak kaleme alınan eserin gazel şeklinde yazılan özel bölümleri de bulunur. Halk arasında kandil ve özel günlerde okunan mevlit, Süleyman Çelebi tarafından yazılan bu eserdir.

Günümüzde okunan mevlidin bestesi ise Bursalı Sekban olarak tanınan bir kimse tarafından yapılmıştır. Aslında bu çalışma bir besteden ziyade eserin hangi makamlarda okunması gerektiğini gösterir. Mevlit okunan bölgeler sonrasında kendine özgü bir tavır ve üslup belirlemiştir.

Mevlit okutmak ve bidat ilişkisi… Mevlit okutmanın bidat olduğu konusunda bazı iddialar ortaya atılmakta ve bununla ilgili farklı görüş ayrılıklar yaşanmaktadır. Bu bağlamda, öncelikle “bidat” sözcüğünün tanımını bilmek gerekir. Bidat, Hz. Muhammed zamanında olmayan dini öğelerin sonradan dinden sayılması olarak ifade edilir. Bu bağlamda, mevlit okutmanın bidat olabilmesi için de dini bir yükümlülük olarak ifade edilmesi gerekir. Mevlit okumanın devam edildiği toplumların birçoğunda bunun dini bir vazife olarak içselleştirilmediği, yalnızca gelenek olarak sürdürüldüğü görülmektedir.