Motif Motif Halıcılık Sanatı Eserleri

ID 23608611 © Salajean | Dreamstime.com
ID 23608611 © Salajean | Dreamstime.com

Halıcılık sanatı kusursuz ve ince işçiliği bir arada barındırır. Halı evlerimizin olmazsa olmazı, şimdilerde mobilyamıza perdelerimize göre seçtiğimiz evimizin en önemli eşyalarındandır. Çeyizlerde baş köşede yer alır. Hası, yünden, ipekten elde dokunanlarıdır. Sanayi devrimi ile seri üretimin gözde üretim materyallerinden biri haline gelmiş ve maalesef artık sentetik malzemelerden üretilenleri evlerimize girmiştir. Ama el emeği göz nuru güzelim halılarımız eskidikçe değerlenmeye devam etmektedir.

Tarihteki en eski düğümlü halının Pazırık Halısı olduğu kaydedilmektedir. M.Ö. 3. yüzyıla ait olduğu belirtilen bu Hun halısı, Altay Dağları eteklerindeki Pazırık Vadisi’nde bir mezar odasında bulunmuştur.  Bu halı şu anda Leningrad Ermitage Müzesi’nde sergilenmektedir. Bir desimetre karesinde 3.600 ilmek bulunan bu halının dokuma tekniği, günümüzde sadece Manisa’nın Gördes ilçesinde dokunan halılarda aynen kullanılmaya devam etmektedir.

Halıcılık sanatı kadim bir geçmişe sahip

Çok daha geriye gidilecek olur ise Çatal Höyük kazılarında  M.Ö. 6.000 yıllarına ait olan mağara resimlerinde renklendirilmiş şekilde çizilmiş duvar halılarına rastlanmıştır. Bu somut verilere göre tarihteki ilk halı dokumacılığının Orta Asya dan başlayarak Anadolu’ya kadar uzanan serüvenini Türklerin oluşturduğu görülür. Nitekim Pazırık Halısında kullanılan çift düğüm tekniği halen Türk düğümü olarak bilinmektedir. Orta Asya kökenli Türk halılarının desen ve motiflerine bakıldığında  doğadan esinlenildiği görülür. Ejderler, yıldırım, güneş, bulut, Anka kuşları, geyik ve at figürleri en bilinenleridir. Çoğunda tabiatta insan ve hayvanların verdiği mücadeleler resmedilmiştir.

Orta Asya’dan Türkler ile birlikte Anadolu topraklarına gelen halı sanatı, Selçuklu İmparatorluğu döneminde en üst düzeye çıkarılmıştır. 1.271 yılında Anadolu’yu ziyaret eden Marco Polo seyahatnamesinde, Selçukluların dünyada o güne kadar gördüğü en güzel halıları ürettiklerinden bahsetmiştir. Bu seyahatnamede Afyon, Ankara, Niğde, Nevşehir, Konya, Kayseri ve Sivas’ da üretilen halıların Türk halıları olarak isimleri geçmekte ve bu halıların kervanlar aracılığı ile Mısır, Suriye, Irak, İran, Hindistan ve Çin bölgelerine satıldığından bahsetmektedir.

Kervanların yanı sıra Marco Polo gibi seyyahların Türk halısının ününün yayılmasında çokça katkısı olmuştur. Kültürler arası etkileşimde önemli yere sahip seyyahlar sayesinde Türk halıları da Avrupa’ da üne kavuşmuş, pek çok ünlü ressamın resmine konu olmuştur. Günümüzde Türk halıları koleksiyoncular tarafından da tercih edilen halılar arasındadır. Bunun dışında söz ettiğimiz kültürler arası etkileşim ile İran ve Afgan halılarının da oldukça revaçta olduğu görülür. Halıcılık sanatı çerçevesindeki motifler genel olarak doğu motifleridir ve hepsi birbirinden etkilenmiştir.

Osmanlı döneminde ne durumda?

Osmanlı İmparatorluğu dönemine gelindiğinde ise muhteşem işçilik, renk ve motiflerle bezenmiş halılar bu defa Osmanlı Sarayları’nın en gösterişli unsurlarından olmuştur. Tüm görkemi ve ihtişamı ile el dokuması halılarımız, geleneksel yaşamın kültür elçiliğini yapan nadide parçalar olarak günümüz dekorasyonunda ayrıcalık yaratmak için kullanılmaktadır. Peki her el dokuma halı değerli midir? Bu sorunun cevabı için biraz teknik detaylara ihtiyaç vardır. Çünkü halı üretiminde kalite seviyeleri mevcuttur. Örneğin bir halının kalitesini birinci derecede etkileyen karakteristik özelliği hav ipliklerinin elle düğümlenmiş olmasıdır.

Geleneksel üretimin en belirgin özelliği olan bu dokuma şeklinde çözgü ipliklerinin her çifti hav iplikleri ile düğümlenerek ilmekler oluşturulmaktadır. Bunun dışında çok genel olarak kullanılan ipin doğallığı ve lif yapısı, kök boya olması, düğüm sıklığı, düğüm şekli, motiflerin muntazamlığı, gibi kriterler mevcuttur.

Halı dokumacılığında en önemli kriterlerden olan düğüm çeşidi iki tiptir. Bunlar Türk düğümü ve İran düğümü olarak ikiye ayrılır. Özel şeklinden dolayı Türk düğümü daha uzun ömürlü halıların üretilmesine olanak sağlar.  Bu düğümlerin sıklığı el dokuması halıların kalitesini gösterir bir kriterdir. Ne sıklıkta bir düğüm yapısı olduğunun anlaşılması için halının arkasındaki yapıya bakılmalıdır. Öndeki desen arkadaki desende ne kadar belirginse düğüm sayısı o ölçüde sık ve kalitelidir.

 

 

 

İlgili makaleler
seyedeh-hamideh-kazemi-ALA2aYErwjI-unsplash Kültür İpek Atacan 29-Kas-2020 Mevlana Mesnevisi Değerli Kıssası aaron-burden-4uX_r8OhJ_o-unsplash Kültür İpek Atacan 27-Kas-2020 Okunması Gereken İslam Kitapları Çimlerde kitap okuyan bir çocuk. Kültür İpek Atacan 12-Kas-2020 Kitap Okumanın Önemi Hayatı Anlamada Gizli
Görüş
Görüş 03-Ağu-2020
Author
Şebnem Cengizalp
Yazar

Pek çok tanımı bulunan kültür kavramı, genel bir tanımı ile bireyin yaşadığı toplum içinde öğrendiklerini nesilden nesle aktardığı bir bilgi mirasıdır diyebiliriz. Toplumun yaşadığı coğrafya ve iklime göre dil ve dinin de içinde bulunduğu unsurlarla gelenek göreneklerin oluşturulmuş halidir.

Devamı Devamı