Mubah kavramı neleri kapsar?

Kültür Contributor
Mubah kavramı
Mohamed Nohassi-Unsplash

İslam dininde helal, haram, caiz gibi terimlerin yanında mubah kavramı da yer alır. Bu kavram kişilerin yapmak istediği şeylerde nasıl bir yol izlenmesi gerektiği konusunda yardımcı olur. Bu sayede yapılan işin dini yükümlülüğü kişinin hal ve hareketlerine göre belirlenir. Mubah işler, kişinin kendi kendini yönetebilmesi açısından oldukça önemli bir yere sahiptir.

Mubah ne demek?

Kelime anlamı olarak yapılması serbest olan, açık uçlu, açıklanmış anlamlarına gelir. İslam’da ise mubah, mükellef olan kişilerin yapacağı davranışlarda özgür olması anlamındadır. Mubah kelimesi, kişinin davranışlarının kendi isteğine göre yapması veya yapmamasını temsil eder.

Mubah olarak belirlenen durumlarda kişi ne yaparsa yapsın üzerinde bir yükümlülük bulunmaz. Kişinin kınanması veya övgü almasını gerektirecek davranışlar değildir. Mubah kavramı helal, haram, caiz, mekruh terimlerinin kapsadığı alanın dışında kalan her iş, söz ve davranış için geçerlidir.

İslam’da mubah kavramı için verilen hüküm nedir?

Allah’ın emir ve yasaklarının dışında kalan, yapılıp yapılmaması kişinin isteğine kalmış her durum mubah olarak sayılır. Yapılan iş Allah’ın emri olmadığı ve İslam’da yasak olmadığı sürece bir engel ya da ödül oluşturmaz. İşin yapılıp yapılmaması aynı olarak kabul edilir.

Esasen mubah sayılan durumlar geçici veya sürekli olabilir. Kişinin bu anlarda iyi niyetli davranarak sevap kazanması, ibadet işlemesi mümkündür. Ancak yapılmadığı durumlarda haram kazanılmış olmaz. Kötü niyetle ve farklı amaçlarla yapılan işlerde haram kazanılması mümkündür.

Aslında mubah olan işlerin sürekli hale gelmesi veya terk edilmesi kişiye bazı yükümlülükler sunabilir. Mubahın terk edilmesi kişinin bedenine veya çevresindeki insanlara zarar vermesi haram olabilir. Ölçüsüz davranılması durumunda da mubahtan sapmak mümkündür.

İslam’da mubah için verilen bir kazanç ya da alınan bir kayıp bulunmaz. Bu durumda kişilerin yaptığı işlerin ölçüsü oldukça önemlidir. Doğru şekilde doğru işleri yapan kişiler mubahlarında bir sorun yaşamazlar. Kötü niyet veya iyi niyetle başladıkları işlerde de sevap veya haram kazanabilirler.

Mubah sayılan davranışlar nelerdir?

Mubah sayılan davranışlar ve işler, kişiye sevap ya da haram kazandırmayan işlerdir. Ancak abartma veya terk etme durumlarında kişiye sorumluluk yükleyebileceği için bu işleri yaparken dikkat etmekte fayda vardır.

Mubah sayılan işlerden biri kişinin kendi iradesiyle yemek yemesidir. Acıkan veya acıkmadan önce istediği yemeği yiyen kişilerin bir yükümlülüğü yoktur çünkü mubahtır. Ancak aşırı yemek yiyerek veya hiç yemek yemeyerek vücuda zarar vermek günah olacağı için yemek yerken dikkat etmek gerekir.

Spor yapmak kişinin isteğine bağlı gerçekleşen bir durumdur. Ancak sporu bırakarak vücuda zarar vermek mümkündür. Aşırı spor yaparak çeşitli hastalıkların oluşma ihtimali de vardır. Bu sebeple sporu düzenli ve belli bir miktarda yapmak, fazlasını veya azını yapmamak gerekir.

Eğlenmek, gezmek, oyun oynamak, dolaşmak gibi işler de mubah olarak kabul edilir. Ancak bu işleri çok fazla yapan kişiler diğer sorumluluklarını aksatacağı için haram veya mekruh işlemiş olur. Hiç eğlenmemek kişinin psikolojik sorunlar yaşamasına neden olabileceği için mubahın terk edilmemesi daha doğrudur.

Kısaca mubah, yapılmasında bir engel olmayan ancak aşırıya kaçıldığında veya hiç yapılmadığında kişiye yükümlülük oluşturan işlerdir. Bu işleri belirli bir düzeyde yaparak kişi ve çevre arasında kurulan ilişkinin sağlıklı olması hedeflenir. Hiç yapılmayan ya da çok yapılan işlerde bu denge bozularak kişinin haram veya mekruh yapmasına neden olur.

YAZI: İPEK ATACAN 

 

 

Enjoy Ali Huda! Exclusive for your kids.