Muhkem ve müteşabih ayetler nelerdir?

Kuran İpek Atacan
Muhkem ve müteşabih nedir
Mohamed Osama-Dreamstime

İnsanların anlaması, yorumlaması ve ibret alması amacıyla Kuran’da muhkem ve müteşabih ayetler yer alır. Bu ayetlerin bir kısmı olduğu gibi anlaşılarak yaşanmalıdır. Ancak diğer kısmında bahsedilenler üzerinde insanın düşünmesi, aslında ne anlatılmak istediğinin fark edilmesi gerekir. Bu bağlamda Kuran ayetleri, muhkem ve müteşabih olmak üzere ikiye ayrılır.

İslam’a göre muhkem ve müteşabih nedir?

Kelime anlamıyla muhkem, net ve doğru anlamına gelir. İslami terim olarak Kuran ayetleri için kullanılmaktadır. Muhkem kavramı, bahsi geçen ayetlerin doğrudan anlatıldığı, gizli anlam içermediğini gösterir. Allah’a dua etmenin gerekliliği, ahlaka uygun davranmak gerektiği, ölümden sonra hayatın var olduğunu anlatan ayetler muhkeme örnek verilebilir.

Müteşabih kelimesinin anlamı benzetmek veya sembolle anlatmaktır. İslami kavram olarak Kuran ayetlerinin birden fazla anlamı olabileceğini gösterir. Yorumla anlaşılan ayetler, sembolle ifade edilen durumlar için kullanılır. Ölümden sonraki yaşamın özellikleri, davranışların ölçüsü, duaların içerikleri bu kavrama örnek olarak gösterilebilir.

Ayetleri değerlendirirken o ayetin muhkem ve müteşabih ayetler grubundan hangisi olduğuna dikkat edilmesi gerekir. Aksi durumda müteşabih ayetler muhkem ayetler gibi okunur ancak asıl anlaşılması istenen bilgiye ulaşılamaz. Üzerinde düşünülmesi gereken konu havada kalacağı için bilgi eksiklikleri meydana gelebilir.

Kur’an-ı Kerim’de muhkem ve müteşabih ayetler nasıldır?

Allah, insanlığa yol gösterici olması için Kur’an-ı Kerim’i indirdi. Ancak Kuran’ı açıklama görevi Hz. Muhammed’e aitti. Bu nedenle bahsedilen müteşabih ayetleri ilk açıklayan, ayetlerde derinlik olduğunu gösteren kişi Hz. Muhammed’dir. Sonrasında yapılan yorumlar Hz. Muhammed’in yaptıklarını örnek alarak, İslam ilimleri dahilinde derinlemesine incelemelerde bulunarak yapılır. Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyrulur:

“Sana kitabı indiren o’dur. Onun (Kuran) bir kısım ayetleri muhkemdir ki bunlar kitabın esasıdır, diğerleri ise müteşabihtir. Kalplerinde sapma meyli bulunanlar, fitne çıkarmak ve onu (kişisel arzularına göre) tevil etmek için ondaki müteşabihlerin peşine düşerler. Halbuki onun tevilini ancak Allah bilir, bir de ilimde yüksek pâyeye erişenler…” (Ali İmran, 3/7)

Ayette bahsedildiği gibi müteşabih ayetleri bazı kimseler bilerek yanlış yorumlar. Bu yorumları sonucunda Allah’a ve İslam’a küfür etmiş, imanlarına zarar vermiş olurlar. İnsanlar arasında fitne çıkarmak istedikleri için ayetlerde bulunan derin anlamları görmezden gelirler. Ancak Allah ve Allah’ın sevgili dostları ayetlerin meallerinde gizlenen ilmi görürler.

Müteşabih ayetlerin yorumlanmasında nelere dikkat edilmeli?

Kuran tüm insanlar ve zamanlar için geçerli olan kutsal bir kitaptır. Bu nedenle günümüzde yaşanan olayları yorumlarken Kuran’dan yararlanılabilir. Müteşabih ayetler sayesinde henüz o dönemde var olmayan konuların caizliği hakkında hükümler verilebilir. Ancak ayetlerin doğru yorumlanabilmesi için dikkat edilmesi gereken konular vardır.

İçinde derin anlamlar bulunan ayetlerde en çok kullanılan yöntem benzetmedir. Benzeyen ve kendisine benzetilen varlıklar hakkında doğru yorum yapabilmek için hangi özelliklerin benzetildiği fark edilmelidir. Örneğin cennetin meyveleri yorumlanırken gerçek bir meyve mi olduğu, yoksa yalnızca meyve gibi ferahlık mı verdiği konusu açıklığa kavuşturulmalıdır.

Bu ayetleri yorumlarken kültürel düşüncelerden uzak durulması gerekir. Kuran evrensel bir kitap olduğu için yalnız bir bölgenin gelenek ve görenekleri düşünülerek anlam çıkarılmamalıdır.

Tüm insanlık, geçmiş, gelecek, şimdiki zaman değerlendirilmelidir. Ayrıca yorum yapan kimseler İslam ilimlerinde alim olmuş, kendini Allah’a adamış, yeterli deneyime sahip olmuş kimselerden seçilmelidir. Aksi durumda ayetlerin yanlış yorumlanması pek çok müminin günah işlemesine, Allah’ı yanlış anlamasına neden olabilir.

 

Enjoy Ali Huda! Exclusive for your kids.