Müslümanlık’ta Çocuğun Hakları Nedir?

Çocuklar 15 Ara 2020 Contributor
gabby-orcutt-9mzGpUpqUpw-unsplash

Dinimiz Müslümanlık’ta çocuğun hakları, Kur’an-ı Kerim’in vahyi ile birlikte hayata geçirilmesiyle önem kazanır. Çocuk doğduğu günden itibaren ailesinin ve toplumun en önemli sorumluluğu, onun sağlıklı, ahlaklı ve dinine bağlı yetiştirilmesidir. İslamda çocuğun hakları konusu, yetişkinlikten ayrı olarak ele almıştır.  İslam’da çocukluk çağı, hayata hazırlama dönemi olarak özel bir önem atfedilerek değerlendirilir. Çocuk konuşmaya başladığı ilk yaşlardan itibaren bilinçli ve sistemli bir şekilde terbiyeye muhtaçtır. Dinimizde, milli ve dini değerlerin kazandırılması, hayatla ilgili temel bilgi ve becerinin kazandırılması ailenin ve toplumun öncelikli sorumluluğudur.

Çocuğun gözetim ve terbiyesinde anne ve babanın sorumluluğu nasıldır?

Çocuğun yetiştirilmesi ciddiyetle ele alınmalı, iyi bir insan ve örnek bir Müslüman olarak hayata kazandırılması için büyük gayret ve fedakarlık gösterilmesi gerekmektedir. Evlatlarımızın dünya ve ahiretteki mutluluğunu gözetmek bizlerin en önem vermemiz gereken husustur. Kur’an-ı Kerim, bu konuda ilk sırada babaya ve daha sonra anneye sorumluluk yükler.

“Ey iman edenler! Kendinizi ve çoluk çocuğunuzu, yakıtı insanlar ve taşlar olan cehennem ateşinden koruyun” (Tahrim Suresi 6. Ayet)

Müfessirler, çocukların gözetimin ve terbiyesinden öncelikle ailenin reisi olan babaya daha büyük sorumluluk düştüğü konusunda birleşmektedirler.

Hz. Muhammed (sav) de “Hepiniz çobansınız ve hepiniz güttüklerinizden sorumlusunuz” (Müslim, İmare) hadisinde aynı minvalde babanın sorumluluğunun daha önde geldiği bildirilmektedir. Yine başka bir hadise göre şüphesiz anne de ailenin iç düzeni, çocukların bakımı ve yetiştirilmesi konusunda babanın sorumluluğunun en büyük ortağıdır. (Buhari, Rikak)

Batılı toplumların ise çocuk hakları konusunu ilkeli bir doğrultuda ele aldıkları tarih, 1959 yılıdır. Bu tarihte Birleşmiş Milletler, ‘Çocuk Hakları Evrensel Beyannamesi’ni kabul etmiştir. Oysa İslam dini, 1400 yıl önceden gerek Kur’an-ı Kerim ayetleri ile gerekse Hz. Muhammed’in hadis ve sünnetleriyle çocuk hakları konusunda ilke ve esaslarını ortaya koymuştur.

Müslümanlık’ta çocuğun hakları konusundaki esaslar nelerdir?

Dinimizde çocuğun hakları doğumuyla birlikte başlar. Öncelikle onun temizliği, ona bir isim verilmesi en başta gelen zorunluluklardır. Kur’an-ı Kerim’de annenin çocuğu iki yıl boyunca emzirmesi buyurulmuştur. Çocuğun doğumundan itibaren ilk iki yılı biyolojik ve zihinsel gelişimi için en önemli dönemdir. Yüce Allah’ın bir lütfu olan anne sütü, zengin fakir ayırt etmeksizin çocukların bu en müstesna besinle hem fizyolojik olarak hem de anne şefkatiyle beslenmesini sağlayan bir mucizedir.

Çocuk konuşmaya başladığı anda eğitim çağı da başlamaktadır. Temyiz yaşı olarak belirtilen dönem ise çocuğun kendisine söylenenleri anlayıp cevap vermeye başladığı dönem olarak ifade edilir. İslam anlayışında çocuklara bu döneme kadar sert davranılamayacağı ve her çeşit şiddetin haram olduğu vurgulanmaktadır. 6-10 yaşlarında namaz kılmaya teşvik edilmesi gerektiği dönem olarak ele alınmıştır. Ergenlik ise ilk gençlik yaşları olarak Allah’a karşı sorumluluğunun başladığı dönemdir. İslam ergenlikten önceki devrede sorumluluk bağlamında aklen yetersiz görür ve yetişkinlikten kesin bir çizgiyle ayırır.

Çocuğun yetiştiği ortam nasıl olmalıdır?

İslam’da çocuğun en temel hakkı helal rızıkla beslenmedir. Aileyi geçindirmekle yükümlü olan babadır. Günümüzdeki hayat koşullarında anne de en az baba kadar bu sorumluluğun ortağı olmak zorunda kalmıştır. Yaşam anlayışı değişmiş, temel ihtiyaçlar dışında yeni ihtiyaçlar gündeme getirilmiş baba tek başına bu sorumluluğun altından kalkamadığı için anneye de sorumluluk yüklenmiştir. İçinde bulunduğumuz düzen çocuğun en temel ihtiyacı olan anne ilgisinin ve şefkatinin ötelenmesini zorunlu hale getirmiştir. Bu anlayış, yaşadığımız çağda çocukların gelişiminde birçok problemi de beraberinde getirmiştir.

Aileler, çocukları için İslam’ı öğrenecekleri bir ortam sunmalıdır. Anne baba çocuğun en etkili en yakınındaki örnekleri ve öğreticileridir. Çocuk, doğduğu andan itibaren içinde yaşadığı ortamın oluşumlarından etkilenir. Anne babanın ve diğer aile üyelerinin İslami anlayışla sergiledikleri tutum ve davranışlar çocuk üzerinde en etkili eğitim aracıdır.

Aile; namaz, oruç, ibadet yanında sevgi, saygı, hoşgörü, merhamet gibi İslami esasların öğrenileceği bir ortamı çocuğa sağlamakla mükelleftir. Çocuklar, alkol, sigara, yalan, gıybet gibi hem bireyi hem de toplumu derinden sarsan tüm kötülüklerden korunmaya muhtaçtır. Çocuklarımızın dünya ve ahiretlerini kurtarmalarını sağlayacak özelliklerde yetiştirmek ailenin ve toplumun en önemli sorumluluğudur ve çocuklarımızın en büyük hakkıdır.

YAZI: DEMET DEMİROK