Nasihatname ne demek?

Felsefe Contributor
üzerinde çiçek olan kitap
Debby Hudson-Unsplash

Öğretici türde eser örnekleri veren bir toplumun mensubu olan kişiler nasihatname ne demek sorusunun cevabını ararlar. Yazılı eser türleri arasında yer alan nasihatname aynı zamanda pendname olarak da anılır. Bu eserler genellikle semavi olarak anılan dinlerin fertleri tarafından hazırlanmıştır. Dolayısıyla Türk İslam kültürü içerisinde de pek çok nasihatnameyle karşılaşmak mümkündür.

İslam inancı bakımından nasihat ve nasihatte bulunmanın yeri nedir?

Nasihat, kelime manasıyla bir kimsenin iyiliğini istemek ve bu niyette bulunmak anlamına gelir. Toplum arasında yaygın olarak bilindiği üzereyse başkasının yarar ve zararına olan işler konusunda öğüt vermektir. Bu bakımdan hem Kur’an-ı Kerim ayetlerinde hem de bazı hadisi şerifler içerisinde nasihatle bağlantılı ifadelerle karşılaşılması mümkündür. Söz konusu ayetlerden birinde şöyle buyrulur:

“Salih o zaman onlardan yüz çevirdi ve şöyle dedi: Ey kavmim! Andolsun ki ben size rabbimin vahyettiklerini tebliğ ettim ve size öğüt verdim; fakat siz öğüt verenleri sevmiyorsunuz.” (Araf Suresi, 79. Ayet)

Araf Suresi’nin farklı ayetlerinde Hz. Salih’e benzer şekilde; Hz. Nuh, Hz. Hud ve Hz. Şuayb’ın kavimlerine öğüt verdiği bildirilir. Bu bakımdan Müslümanlar için bir kimseyi iyiliğe ve doğru yola çağırmak, ona nasihat etmek temel bir vazife olarak kabul edilmiştir. Bu vazife zaman içerisinde gelenekleşmiş ve hatta edebiyatta nasihatname olarak isimlendirilen eserlerin ortaya çıkmasının temellerini hazırlamıştır.

Öğütücü nitelik taşıyan nasihatname ne demek?

Edebiyatla pek ilgisi bulunmayan bir kimse bu terimi ilk defa duyduğunda nasihatname ne demek sorusunu yönlendirebilir. Buna göre, nasihatname adından da anlaşılabileceği üzere, öğüt verici nitelikteki yazılı eserlerdir. Bu eserlerin yazım amacı genellikle daha duyarlı bir toplum oluşturmak ve bu toplumdaki dirliğin, düzenin korunmasını sağlamaktır.

Pendname olarak da tanınan nasihatnameler incelendiğinde, bu eserlerin temelini ahlaki değerlerin oluşturduğu görülür. Burada bahsi geçen ahlak teorik bilgilerden ziyade toplum içerisindeki uygulamalardır. Bu bakımdan nasihatname içerisinde toplumda vuku bulan herhangi bir bozulmaya karşı nasıl bir çözüme yönelmek gerektiği de bulunabilir. Yani nasihatnameler için; adab-ı muaşeret, siyasetname ve menakıbname yakıştırması da yapılabilir.

Anadolu kültüründe yer edinen pendname örnekleri nelerdir?

Türk edebiyatı ele alındığında diğer edebi eserlerde olan çeşitliliğin nasihatname konusunda da var olduğu anlaşılır. Bu türdeki eserlerin ilk örnekleri 13. yüzyıl diliminde kaleme alınmıştır. Söz konusu eserlere Risaletü’n-nushiyye (Yunus Emre) ve Çarhname (Ahmed Fakih) örnek olarak gösterilebilir.

Türk edebiyatında isim yapmış nasihatnamelerde; din, ahlak ve tasavvuf gibi uhrevi meselelerin yanında devlet ve siyaset gibi dünyevi meselelerin de işlendiği görülür. Yakın zaman içerisinde yazılan en meşhur nasihatnameninse Nabi’ye ait olduğu kabul edilir. Ancak başlarda toplum tarafından oldukça ilgi gören bu eserler, zaman içerisinde bu ilgiyi kaybetmeye yüz tutmuştur. Yine de popüler öğütler içeren nasihatnamelerle karşılaşılması mümkündür.

Kısacası, semavi dinlerin neredeyse tümünde nasihat ve öğüt gibi kavramlara yer verildiği bir gerçektir. İslam inancında bu kavramın varlığı da ayet ve hadisler ışığında açıkça anlaşılabilir. Başta nesillere sözlü olarak aktarılan bu bilgiler, zaman içerisinde yazılı eserlere dönüşmüş ve nasihatname olarak adlandırılmıştır.

İhtiyaç halinde nasihatnameler aracılığıyla hem dini hem de dünya işleriyle ilgili pek çok tavsiyeye erişilmesi mümkün olmuştur. Türk edebiyatında da nasihatname türünde pek çok eser kaleme alınmış, ancak bu eserler zaman içerisinde eski ilgisini kaybetmiştir.