SalamWebToday Haber Bülteni
Sign up to get weekly SalamWebToday articles!
Üzgünüz, şu nedenden dolayı hata oluştu:
Abone olarak, SalamWeb Şartları ve Gizlilik Politikası 'nı kabul etmiş olursunuz.
Haber bülteni yazıları

Nefsin istekleri ve alışması gerekenler

Zihinsel Sağlık 21 Şub 2021
nefsin alışması
Richard Bell-Unsplash

Nefis insanın fıtratında var olan bir olgudur ve nefsin istekleri belki de insanın bu dünyadaki en büyük sınavıdır. Tasavvufi anlayış bakımından insan nefsi hevesle bağlantılıdır. Bu bakımdan nefis, kontrol altında tutulması ve kimi zaman da yenilmesi gereken bir olgudur.

Nefsin istekleri ne şekilde sıralanır?

İlk olarak tasavvuf alimlerinden başlayalım. Alimlerden bazıları nefsin ne olduğuna dair tanımlamalar yapmıştır. Bu tanımlamaların bir kısmında nefis kişide var olan gazap olarak nitelendirilmiştir. Mevlana’nın yapmış olduğu yoruma göre de nefis, insana kötülüğü emreden bir cevherdir.

Ortak bir görüş birliği olarak ele alınırsa nefis, insanın kötü sıfatlarını temsil eder. Buna göre nefsin istekleri; cimrilik, nankörlük, hırs, haksızlık ve nimeti görünce Allah’ı unutmak olarak sıralanabilir. Aslında insana yakışmayan hasletlerin nefisle bir bağlantısı vardır.

İnsanın alışması gereken şeyler nelerdir?

Esasen nefis, Kur’an-ı Kerim ayetlerinde de bahsi geçen bir konudur. İlgili ayeti kerimelerden birinde şöyle buyrulur:

“Yine de ben nefsimi temize çıkarmıyorum. Çünkü nefis, rabbimin acıyıp koruması dışında, daima kötülüğü emreder; şüphesiz rabbim çok bağışlayan, pek esirgeyendir.” (Yusuf Suresi, 53. Ayet)

Buradan da anlaşılacağı üzere, nefis kötülükle bağlantılıdır ve bu bakımdan terbiye edilmesi gereken bir olgudur. Aslında nefsin sesi özellikle Allah’ın verdiği nimetlere karşı nankörlük etmeyi tembih eder. İşte bu yüzden nefsin alıştırılması gereken şey, Allahü Teala’nın daima var olduğunu hatırlamaktır.

Allahü Teala’nın varlığını hatırlamak hem dünyevi hem de uhrevi işlerde atılan adımların kontrollü olmasını sağlar. Görülmese ve duyulmasa bile Allah her zaman kulunun yaptığından haberdardır. Bu bilinçte olmak, kişinin kendine ve hareketlerine çeki düzen vermesi manasına gelir. Dolayısıyla nefsin arzularına yanıt vermeden önce de Allah hatırlanır ve günaha girmekten imtina edilir.

Nefisle istişare nedir?

Tasavvufta insan nefsi konusunda detaylı çalışmalar ve yorumlar yapmıştır. Bu yorumlamalar arasında nefisle istişare başlığına da yer verildiği görülür. Bu istişare durumunu kişinin kendi kendisiyle konuşması olarak değerlendirmek mümkündür. Bu noktada önemli olan insanın nefsin hilekar ve aldatıcı olduğunu kabul etmesidir.

Mevlana, insanları nefsin kötülüğü ve hileleri konusunda açıkça uyarmıştır. Hatta nefsin kişiyi namaza yönlendirmesinde bile muhakkak bir hile vardır diyerek, bu durumu izah etmeye çalışmıştır. Neticede nefis her ne olursa olsun kötülüğü emreden bir olgudur. Bu sebeple de herhangi bir işe yönelmeden evvel nefisle istişare edilmesi gerekir.

Aslında nefisle istişare, nefsin isteklerini irdelemekle olur. Bu bakımdan, insan nefsi bilgisiz ve hamdır. Salih kulların da bunun bilincinde olarak nefsin arzularının tam zıttı şekilde hareket etmesi tavsiye edilir. Aynı zamanda nefsin peşinde koşmak ve onun her istediğine cevap vermek, insanın hem dünya hem de ahirette aleyhine sonuçlanacak bir durumdur.

Tasavvuf alimleri ne der?

Kısacası nefis kavramı, Kur’an-ı Kerim’de zikredilen bir konudur ve tasavvuf alimleri de bu konuyla alakalı türlü yorumlar yapmıştır. Bu yorumlardan çıkan ortak fikir, nefsin insanın aleyhinde konuştuğu ve daima kötülüğü emrettiği yönündedir. Kaynaklarda nefisle istişare ve nefsin terbiyesi gibi ifadelere yer verilmiştir.

Nefsin terbiyesinin nasıl olacağı konusunda İslam alimlerinin yorumlarıyla karşılaşmak mümkündür. Ön plana çıkarılması gereken davranış biçimi Allahü Teala’nın varlığını her daim hatırlamak ve nefsi buna alıştırmaktır. Bu alışkanlığı kazanan kişiler nefsin arzularından ve şeytanın vesvesesinden korunur ve bunlara kanmaktan uzak durur. Günaha ve harama bulaşmamanın başlıca yolu budur.

YAZI: İPEK ATACAN