Nevruz bayramı tarihçesi nedir?

Önemli Günler Contributor
Nevruz bayramının tarihçesi
Ray Hennessy-Unsplash

Bireylerin toplum halinde yaşama psikolojisinin getirdiği kültürel birikimlerden bayramlara Nevruz bayramı tarihçesi içinde bakacağız. Baharın müjdecisi olan bu bayram, kadim bir kültürün eseri olarak, her yıl binlerce insan tarafından coşkuyla kutlanır. Eşsiz bir renk cümbüşü olan bahar mevsimi insanlığa yaşam enerjisini tekrar aşılar, barış ve sevginin dünyada hakim olması için çiçeklerini sunar adeta.

Nevruz kelimesinin anlamı nedir? Nevruz Farsça bir kelimedir. Farsça “nev” yeni “ruz” gün kelimelerinin birleşimidir. Kültürler arası etkileşimin en somut örneklerindendir. Mart ayında dünya genelinde bazı halklar tarafından coşkuyla kutlanır. Dini bir temeli yoktur. Pers kültürü kaynaklı nevruz gününün yılın ilk günü olduğu kabul edilir.

Nevruz bayramı tarihçesi nasıldır?

Kaynaklar bu kadim bayramın yaklaşık üç bin yıldır kutlandığını göstermektedir. Kökeni kadim Pers kültürüdür. Nevruzun kutlandığına dair bilgilere yazılı tarihte ilk olarak ikinci yüz yıl Pers kaynaklarında rastlanır. İran ve Bahai takvimlerine göre her yıl 21 Mart’ta kutlanan bu bayram, dini kökenli olmayıp manevi olarak güçlü duygular barındırır.

Türk toplumlarında Nevruzun tarihi nasıldır?

Kültürler arası etkileşimin en somut olgularından biri Nevruz bayramıdır. Tarihleri boyunca toprakla, doğayla iç içe yaşayan Türklerin Nevruz kutlamaları da hayli renkli olmuştur. Tabiattaki uyanışın simgesi olan bu bayram, tüm Türk toplumlarında da kutlanır. Hun Türklerinin başlattığı kavimler göçüyle Avrupa’ya kadar ulaşan Nevruz kutlamaları aynı göç dalgalarıyla Anadolu ve Mezopotamya bölgelerine de yayılmıştır.

Kadim Türk medeniyetinde Nevruz asıl olarak Göktürklerin Ergenekon’dan çıkışı olarak kutlanır. Türklerin İslamiyet’i kabulünün ilk dönemlerinde Nevruz bayramının dini öğelerle çatışması ya da kaynaşmamasına özen gösterilse de zamanla bu bayrama dini inanışlar da eklenmiştir. Kültürler arası etkileşimin bir sonucu olarak bazı Türk kültürlerinde bu bayrama dini anlamlar da yüklenmiştir.

Nevruz bayramına sonradan eklenen bu anlamlardan bazıları şöyledir; Hz. Adem’in çamurunun yoğurulduğu gün, Hz. Nuh’un gemisinin karaya oturduğu gün, Hz. Adem ve Havva’nın cennetten kovulduktan sonra Arafat dağında tekrar bir araya geldikleri gün, Hz. Yusuf’un kuyuya atıldığı gün, Hz. Musa’nın denizi yardığı gün…

Çeşitli kültürlerde farklı inanç ve anlamlarla da olsa tüm Türk ve Asya kültüründe varlığını sürdüren Nevruz bayramının ortak mesajı barışı, sevgiyi dostluğu, doğaya saygıyı yansıtmasıdır. Nevruz kutlasın kutlamasın, hangi kültürden dinden olursa olsun baharın insan ruhunda bir canlanma bir coşku yaratması söz konusudur.

Nasıl kutlanır?

Nevruzun en eski kutlama şekillerinde özellikle o gün yenilen yemekler mevcuttur. Bunlara örnek olarak soğan kabuğuyla boyanmış yumurtalar, leblebi, şeker ve lokum sayılabilir. Eski Türklerde ateşin önemi nevruz kutlamalarında da görülür. Nevruz ateşi yakılır, üzerinden atlanır. Bazı kültürlerde Mart ipliği adındaki beyaz çaputlar ağaçlara bağlanır, o gece uyanık olup dilek dileyenlerin dilekleri kabul olacağına inanılır.

Bölgesel olarak farklılıklar gösteren yüzlerce nevruz geleneğinden söz etmek mümkündür. Örneğin Edirne’de kutlanan nevruzda eski hasılar yakılır ve bu yakma işi sırasında Mart içeri pire dışarı diye bağırılır. Tunceli ve civarındaki bir başka gelenekte nevruz günü erkekler alınlara kara boya çalıp, su kaynaklarına doğru yürürler. Kaynak suyuyla alındaki kara yıkandığında dileklerin kabul olacağına inanılır.

Bir başka örneğimiz Giresun’dan. Bu bölge civarında nevruz günü gidilip kaynaktan doldurulan su, hayvanların üzerine serpilir. Bunu yapmanın bereket getireceğine inanılır. Görüldüğü gibi birçok farklı nevruz kutlaması, ritüeli vardır. Her biri ayrı bir renk, ayrı bir anlam taşımaktadır. Dünya var olduğu sürece baharın gelişi, insanlık için yeni bir umut, yeni bir heyecan oluşturmaya devam edecektir.

YAZI: ŞEBNEM CENGİZALP 

 

 

 

Enjoy Ali Huda! Exclusive for your kids.