Orta Asya’nın kadim kültürleri hala öğretiyor. Peki nasıl?

Asya Contributor
Orta Asya’nın kadim kültürleri
Martin Zangerl-Unsplash

Dünyadaki karaların üçte birini oluşturan Asya topraklarında, antik çağlara yönelik yapılan araştırmalarda ilk göze çarpan, Orta Asya’nın kadim kültürleri olur. Büyüleyici güzelliklere sahip bu kadim topraklardan fışkıran kültür ve medeniyetler bugünün kültür dünyasında oldukça önemli yere sahiptirler.

Orta Asya’nın kadim kültürleri denince ilk akla gelenler nelerdir?

Bu kıtada insan nüfusunun kuzey ve güney Asya da olmasına karşın eski yaşamların yoğunlaştığı bölge Orta Asya bölgeleridir. İlk akla gelen büyük medeniyetler Arap, Türk, İran ve Çin medeniyetleridir. Irk olarak bu kıtada beyaz ırk, sarı ırk ve siyah ırka mensup insanlar yaşamaktadırlar. Asya kıtası İslamiyet, Yahudilik ve Hristiyanlık gibi semavi dinlerin yanı sıra Şintoizm, Hinduizm, Budizm gibi çok tanrılı dinlerin de çıkış yeridir. Engebeli, dağlık coğrafi yapısı ve çölleriyle Asya şartlarının, kadim medeniyetleri zorlu yaşam koşullarına sürüklediği ve üretkenliklerini arttırdığı düşünülmektedir.

Orta Asya’da Türk kültürü hangi tarihlere dayanır? Birçok kaynakta Orta Asya’nın en eski kültürü Anav kültürü olarak belirtilir ve geçmişi M.Ö 9.000’ li yıllara dayandırılır. Türklerin de Anav kültüründen geldiği öne sürülen kaynaklara göre, Türk kültürü Orta Asya’nın en kadim kültürlerindendir diyebiliriz. Arkeologların verdiği bilgilere göre Anav kültüründen yayılan ön Türkler, Anadolu, Balkanlar ve Avrupa ya göçleriyle bu günkü dünya milletlerinin oluşumunda önemli yere sahiptirler.

Bugün Çin topraklarında bulunan ve ikinci dünya savaşı sırasında bir pilot tarafından görülerek keşfedilen Beyaz Piramitler, ön Türklerin yaptığı, içerisinde ön Türklere ait yazıtlar ve kalıntıların olduğu bilinen yapıttır. Fakat Çin yönetimi piramitlerin Türklere ait olduğunun bir arkeolog tarafından açıklanmasından sonra bu bölgeyi yasak bölge ilan etmiş ve giriş çıkışları engellenmiştir. Tarihi bu kadar gerilere giden Türklerin kadim kültürlerinin ileride kuracakları devletlerde, dünya tarihi üzerindeki etkisi yadsınamayacak kadar büyüktür.

Arap kültürünün Asya’daki geçmişi nasıldır?

Kelime anlamı olarak tartışmalı olan görüşlerden en akla yakın olanı Arap adının İbranice “arabha” yani çöl ülkesi anlamındaki kelimeden türetildiğidir. Diğer bir köken düşüncesiyse, göçebe yaşayanlar anlamındaki yine İbranice olan “erebhe” kelimesinden türediğidir. Araplar tarih içinde siyasi ilişkide oldukları Asurlular, Persler ve Babiller tarafından zaman zaman istila edilmişlerdir.

Sonraları İslam hakimiyeti altına giren Araplar, İslam Devleti’yle birlikte tüm Arap yarım adasına yayılmışlardır.  Arap toplumunun göçebeliğinin genelde Arap yarımadası sınırları içinde kaldığı gözlenmektedir. Bedevi Araplar ve yerleşik Arapların kadim kültürleri, dil ve müzik başta olmak üzere diğer sanatları kendilerine münhasırdır.

İran’ın Orta Asya’daki kadim geçmişi nasıldır?

Asya kıtasının en gizemli kadim kültürlerinden biri İran’dır. Bugün başkenti Tahran olan İran, tarihi boyunca, çeşitli milletlerin hakimiyetine girmiş, bunun en uzun süreli olanıysa Türk devletlerinin hakimiyeti olmuştur. Bu hakimiyetlere rağmen İran kendi kültürünü korumuş, diğer kültürleri etkilemiştir.

Bugünkü İran topraklarında varlığı M.Ö dört binli yıllara dayanan İran medeniyeti, o tarihlerden bu yana varlığını sürdürebilmiş kadim bir kültürdür. Tarih sahnesinde kurulup yıkılan onlarca devlet göz önüne alındığında kendine has kültürüyle hala var olan kadim medeniyetlerin başında İran gelmektedir.

Çin’in tarihi ne zamana dayanır?

Binlerce yıllık hanedanlıklar ülkesi Çin’in tarihi M.Ö üç bin beş yüzlü yıllara dayanmaktadır. Kadim kültürlerin başında gelen Çin medeniyeti de diğer saydığımız kadim kültürler gibi günümüze kadar varlığını sürdürmüştür. Çin’nin yazılı tarihine M.Ö 1100’lü tarihlerde rastlanır.

Günümüzde gerek müziği, gerek dili, gerek halk dansları ve diğer sanatlarıyla Çin kültürü de şahsına münhasır bir kültürdür. Yaygın din olan Budizmin etkisiyle maddesel dünyaya bakışın gizemli, metafizik boyutları her alanda etkili olmuştur. Etkileşimde olduğu kültürler üzerinde hayli etkili olan bu kadim medeniyette 1911 yılında Cumhuriyetin ilanıyla modern Çin dönemi başlamıştır. Dünya devletleriyle tarih içinde hem hal olsa da, o da İranlılar ve Araplar gibi yerleşik bir kültürdür.

 

 

 

 

 

 

 

Enjoy Ali Huda! Exclusive for your kids.